Woar blif de tied: De geschiedenis van Sint-Nicolaas

Foto 005. De Sint komt aan op het bordesHeel Nederland weet in de 21e eeuw nog wat een stoomtrein is. Dankzij die ene man, Sint-Nicolaas. We hebben het allemaal kunnen zien op zaterdag 16 november toen hij tijdens de landelijke intocht met zijn gevolg aankwam in Apeldoorn. Er waren weer duizenden mensen op de been om de Sint en zijn Pieten live te kunnen aanschouwen. Zelf heb ik warme herinneringen aan dat sfeervolle en oer-Hollandse sinterklaasfeest. Het zingen voor de schoorsteen. En aan al die keren dat je je schoen mocht zetten en je er de volgende ochtend pepernoten en cadeautjes in vond.

 

Foto 001. 23 11 2019

Onze eigen echte Sinterklaas tijdens de intocht in Epe op zaterdag 23 november.

Sinterklaas werd geboren rond het jaar 300 in het kleine plaatsje Patara in het gebied Anatolië in het huidige Turkije. Er zijn talloze legendes. De bekendste is die van de kinderen in het pekelvat. De Sint redde deze kinderen met een zak geld uit het pekelvat van een herbergier, die in hen een aanvulling van zijn vleesvoorraad zag. Een andere legende is die van de arme edelman die drie huwbare dochters had, maar geen bruidsschat. De Sint gooide drie zakken goud door de schoorsteen, zodat de dochters alsnog konden huwen. Het strooien van pepernoten en gouden chocolade munten herinnert ons aan deze legende. Ook redde hij in een zware storm zeelieden van een schipbreuk, en werd zo beschermheilige van de zeelieden.

Foto 002. Ook in Epe met de Stoomtrein

Ook in Epe een heuse ‘stoomtrein’ in het straatbeeld.

De Sint wordt eigenlijk pas sinds 1848 beschreven met zijn knecht Zwarte Piet. Het was de hoofdonderwijzer Jan Schenkman uit Amsterdam die dit bedacht en opschreef. Ook de roe, zak, paard en stoomboot deden hun intrede. In de 20e eeuw komen er dan ook allerlei prentenboeken op de markt met illustraties van Sint en Piet. De eerste intocht van Sinterklaas met de stoomboot zoals wij die kennen is voor het eerst in 1934 in Amsterdam. Er zijn aanwijzingen dat al vanaf 1300 in Nederland het sinterklaasfeest wordt gevierd. Men heeft uit de 17e eeuw afkomstige speculaasplanken gevonden, ook wel de ‘houten Klaas’ genoemd. Hier werden prachtige koeken op gebakken. de zogenaamde Dortsche speculaas. Deze koeken werden zo rond 1839 volgens het boek Camera Obscura met bladgoud verguld. Dus creatief met koek. Rond 5 december kwam de geur van versgebakken speculaas, pepernoten en banket je bij de deur al tegemoet; wat een gezelligheid.

Foto 003. Natuurlijk mag de Stoomboot niet ontbreken

Natuurlijk mag de ‘stoomboot’ niet ontbreken.

Ook de muziek deed zijn intrede. Liedjes zoals Zie de maan schijnt door de bomen, en Zie gids komt de stoomboot en Daar wordt aan de deur geklopt zijn regelrechte meezingers. Wat hebben we veel gezongen voor het slapen gaan, tandjes gepoetst, een lepel levertraan geslikt en de schoen gezet met een wortel en stro en een bakje water voor het paard. Ook is het bekend dat in de 15e eeuw er al Sint-Nicolaas- markten werden gehouden. Men kon speelgoed, marsepein, amandelbrood en speculaaskoeken kopen. En natuurlijk kennen we allemaal de verlanglijstjes. Een speculaaspop werd vroeger ook wel ingezet om verkering te krijgen. Een jongen gaf een meisje een speculaaspop verguld als ‘vrijer’. Nam zij deze pop aan en at zij ervan, dan was de verkering bevestigd. Ook marsepein, borstplaat en suikergoed is niet weg te denken bij het sinterklaasfeest, al weet niemand meer waarom het nu juist bij dit feest hoort. In 1925 doet voor het eerst de chocoladeletter zijn intrede. Het bedrijf Van Houten brengt het op de markt. Ook komt het inpakpapier pas na de oorlog in beeld. Voor die tijd werden de cadeautjes niet ingepakt. Aan de motieven en de stijl is doorgaans af te leiden uit welke periode het papier komt. Er zijn in ons land vele verzamelaars van dit inpakpapier.

Foto 004. Een Heuse Disco Pietenoptocht

Een prachtige ‘Disco-Pieten’ optocht in de Hoofdstraat.

Al in de 19e eeuw begint men met het rijmen en dichten. Ook de middenstand liet en laat zich rond sinterklaastijd van zich horen. V&D lanceerde bijvoorbeeld ‘de Schatkamer van St Nicolaas’ en de Bijenkorf profileerde zich met de slogan ‘hofleverancier van St Nicolaas’; het waren prachtige etalages. Met de neus tegen de ruit stond je je te vergapen aan al dat moois. Timmerdozen, poppen, bromtollen enz. Kruidenier De Gruyter lanceerde het zogenaamde ‘snoepje van de week’ Bij de boodschappen kreeg moeder dan voor haar kind een klein presentje. Ook is het sinds jaar en dag een goed gebruik om rond Sinterklaas de politiek middels spotprenten op de hak te nemen. Bijvoorbeeld Opland* was hier in de Volkskrant een kei in.

Foto 005. De Sint komt aan op het bordes

De Sint komt met zijn Pieten aan op het bordes bij het Eper gemeentehuis.

In enkele legendes was er al sprake van dat Sint-Nicolaas zich te paard verplaatste, al heeft de echte bisschop van Myra waarschijnlijk nooit op een paard gezeten. Op de zogenaamde centsprenten (sinterklaasboekjes voor een cent) werd in de eerste 19e -eeuwse boekjes de Sint afgebeeld op een bruin paard, later werd dat een schimmel. Ook bij onze buurlanden wordt er sinterklaasfeest gevierd. In Vlaanderen bijvoorbeeld, kwam Sint-Nicolaas halverwege de jaren 50 op een ezel neerdalen uit de hemel, omringd door engeltjes en manden vol speelgoed. Ook in Duitsland en andere Duitstalige landen viert men dit feest. Nikolaus laat zich vergezellen met zijn knecht, die in iedere streek een ander naam heeft: Ruprecht, Krampus in Oostenrijk of Schmutzli. De knecht is hier niet gekleed als Zwarte Piet, maar als een angstaanjagend, ruig, in vodden gekleed duiveltje met hoorntjes op zijn hoofd en een ketting aan zijn been. In Amerika heeft men de Kerstman, ook wel Santa Claus, wat afgeleid zou zijn van onze eigen Sinterklaas. Ook was het heel gewoon dat men tot de jaren 60 van de vorige eeuw elkaar sinterklaaskaarten stuurde. Bij V&D kon je die kopen met een heus poststempel uit Spanje erop. Duidelijk is dat Sinterklaas bij Nederland hoort, en hopelijk als nationaal erfgoed altijd zal blijven.

Wilt u eens genieten en sfeerproeven van Sinterklaas, dan kan dat hier kort in de buurt, u kunt dan terecht in het particuliere museum “In de Zevende Hemel” van de heer Jan Bark, gevestigd aan de Schotweg 63 in Apeldoorn. Het is een prachtig museum over Nederlandse feesten en tradities.

 

* Opland (18 juli 1928 – 19 juli 2001) is het pseudoniem van de politieke cartoonist Robert Wout. Hij was onder andere werkzaam voor de Volkskrant en de Groene Amsterdammer. Zijn bekendste cartoon, 'kernwapens de wereld uit', verkreeg ook buiten Nederland bekendheid.

 

Bron: Boek - Hoor wie klopt daar? – Auteurs: Jan Bark en Jack Boterman.
Foto’s: Intocht Sinterklaas in Epe zaterdag 23 november 2019 – Bert Hanekamp.

(Gert van den Esschert – lohuizerbrink-epe.nl – 008-2019)

lohuizerbrinklogo

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

 

Iets melden of vragen?
redactie@epernet.nl

 

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 was uitverkocht, maar er is een herdruk gekomen die onder meer bij Uitgeverij Gelderland te koop is. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.