Woar blif de tied: Berend van Putten met militaire eer begraven

Foto 01A. Bé van Putten 1959Een militair voertuig komt de Haverkamp op rijden en stopt voor de deur van de familie Van Putten. Moeder Hendrikje van Putten kijkt uit het raam van de woonkamer en denkt ‘daar zal je Bé hebben’. Bé van Putten kwam wel vaker ‘even aan’ met zijn jeep als hij in de buurt van Epe was. Maar dit keer stapten er twee onbekende militairen uit. Het bleek een legerpredikant te zijn met een officier aan zijn zijde. Al snel blijkt waar de mannen voor komen, de familie krijgt het overlijden van hun zoon Berend van Putten aangezegd. Het is een inktzwarte winterse dinsdag die 16e februari 1960.

 

 

 

 

 

 

 

Foto 01A. Bé van Putten 1959

Een nog jonge Berend van Putten – 1959.

 

Dokter A. (Arend) Mijs*, de huisarts van de familie Van Putten, komt diezelfde dag ook op bezoek. Hij leeft heel erg mee met de familie: ‘Wat erg, wat erg, wat erg’ zegt de dokter, zijn armen als troost om beide schouders van de ouders van Bé van Putten geslagen. Het hele gezin is dan bijeen en zit zeer bedroefd in de huiskamer aan de Haverkampsweg 45. Bé, geboren op 15 mei 1939, was de zoon van Johannes (Jans) van Putten (1904) en Hendrikje van Putten-Logtenberg (1911). Hij had 5 zussen, te weten: Janna (Jannie) - (1937), Reinie (Reina) - (1943), Jennigje (Jennie) - (1945), Hendrikje – (Hettie) - (1947) en Johanna – (Anneke) - (1949).
Foto 02. Gezin Van Putten

Het gezin Van Putten, v.l.n.r. staat naast vader dochter Reina, tussen vader en moeder staat dochter Jannie, bij vader Jans op schoot zit dochter Jennie, en bij moeder Hendrikje op haar schoot zit dochter Hettie, en rechts staat zoon Bé van Putten. – 1948.

Foto 03. Jennie 5 Hennie 3 en Anneke 1 jaar

Drie mooie lachende meiden, v.l.n.r. Anneke (zij ontbreekt op de familiefoto), Jennie en Hettie van Putten – 1950.

Foto 01B. Bé van Putten 1959
Een nog jonge Berend van Putten – 1959.

004. Oproep Militairedienst 1957 ondertend door burg. Mr. C.N

Oproepkaart voor de militaire dienstplicht ondertekend door Mr. C.N. (Cornelius Nantko) Renken, burgemeester te Epe van 1954 tot 1968.

 

Gelegerd op de Vliegbasis Soesterberg
De 20-jarige Epenaar Berend (Bé) van Putten, die als dienstplichtig militair gelegerd is op de Vliegbasis Soesterberg, komt op 16 februari 1960 bij de uitoefening van zijn dienstplicht te overlijden. Met zijn militaire jeep reed hij om half acht op de Boulevard tussen de Lindenlaan en de Gerofabriek te Zeist, om een aantal collega-militairen op te halen. Op een gegeven moment wilde hij een autobus inhalen. Daar er juist een tegenligger in zicht kwam, moest hij echter remmen waarbij de jeep door de gladheid die ochtend slipte en dwars over de weg kwam te staan. Een botsing met de hem tegemoetkomende vrachtauto was onvermijdelijk. Hij brak zijn nek en was op slag dood.

Alhoewel het inmiddels al 58 jaar geleden is, denkt zijn zus Jannie Tellegen van Putten nog iedere dag wel even aan haar overleden broer Bé van Putten. Het is maandag 19 maart 2018 dat ik bij Harm Tellegen (80) en Jannie Tellegen van Putten (80) op bezoek ben. Ze zijn net verhuisd uit Oene naar de Albert Schweitzerlaan 141 in Epe. Al eerder was ik bij Jannie en Harm in Oene thuis geweest omdat Jannie een gigantische verzameling foto’s en krantenknipsels heeft over Epe en Oene en haar familie. Bij een ontmoeting in het Cultuur Historisch Museum in Oene hadden we elkaar vorig jaar ontmoet en van het één kwam het ander. Daar in dat knusse huisje aan de Donselaarsweg 31 in Oene kreeg ik het aangrijpende verhaal van haar vader Johannes (Jans) van Putten en zijn oorlogsbelevenissen**, zijn werkzame leven voor drukkerij Hooiberg en het droevige verhaal over haar broer Bé van Putten te horen.

foto 001 2 en 3
Overlijdensadvertenties van familie en personeel Firma Wassink.

Foto 04. Bé en Jannie van Putten 1958

Bé van Putten met zijn zus Jannie in gelukkiger tijden, ze hebben net nieuwe fietsen gekregen – 1957.

 

Volgens Jannie was Bé altijd een rustige jongen en opgeruimd van aard. Hij bezocht de School met den Bijbel, de latere Anne de Vriesschool, aan de Hoofdstraat. Na de lagere school ging hij eigenlijk al direct aan het werk. Zijn hobby was elektriciteit, bezig zijn met oude radio’s en tv’s was zijn lust en zijn leven. Hij was altijd met zijn buurjongen Herman van de Haar in de schuur achter het huis aan het knoeien met lampjes, radiobuizen etc. Ook repareerde hij voor zijn familie en bekenden uit de buurt wel elektrische apparaten. Die belangstelling resulteerde erin dat hij werk vond bij Wassink in Epe, de radio- en televisiewinkel van Wout Lesger en Wietske Lesger-Wassink aan de Hoofdstraat, tegenover hotel-restaurant de Posthoorn. Middels een avondstudie aan de Lagere Technische School aan de Oenerweg bekwaamde Bé zich voor zijn vak als elektromonteur. De eerste (zwart-wit) televisie die er bij de Van Puttens in huis kwam, werd dan ook vakkundig door hem aangesloten.

Foto 05. Militairen van de Luchtmacht via de Zuukerweg
Militairen van de Koninklijke Luchtmacht met tromgeroffel via de Zuukerweg op weg naar het huis van Bé van Putten aan de Haverkampsweg.

 

MET MILITAIRE EER BEGRAVEN (Veluws Nieuws - dinsdag 23 februari 1960)

De koude februariwind ten spijt, was er zaterdagmorgen een enorme belangstelling voor de begrafenis — met militaire eer — van de 20-jarige Berend van Putten, die als dienstplichtig soldaat om het leven was gekomen bij een verkeersongeluk te Zeist. Honderden wachtten geruime tijd op de komst van de stoet, die pas na een rouwdienst in de kapel aan de Asseltseweg vertrok van de ouderlijke woning aan de Haverkampsweg.

Foto 06. Militairen opgesteld voor het huis familie Van Putten

Militairen in het gelid voor het huis van de familie Van Putten.

Foto 07. Militairen dragen de kist uit het huis

De kist met het stoffelijk overschot van Bé van Putten wordt uit het huis gedragen door een 12-tal militairen.

Omgeven door een militaire escorte en gevolgd door een lange stoet passeert het stoffelijk overschot van Berend van Putten de Haverkampsweg richting de Hoofdstraat.

Foto 08. Militaire stoet hier op de Haverkampsweg

De indrukwekkende militaire begrafenisstoet hier op de Haverkampsweg.

 

Daar werd de kist, gedekt met de nationale driekleur, uitgedragen door kameraden van het aan- en afvoersquadron noord van de Kon. Luchtmacht uit het kamp van Zeist te Soesterberg. Het militair eerbetoon geschiedde onder commando van de Ie luitenant L. S. Theeboom en het ongewapend geleide ter sterkte van 23 man, stond onder bevel van sergeant- majoor H. Burgering.

Foto 09. De militaire stoet hier over de Hoofdstraat

De begrafenisstoet over de Hoofdstraat ter hoogte van het benzinestation van Henk Stoevenbeld.

 

Voorafgegaan door twee tamboers en twee klaroenblazers van de luchtmacht-kapel uit Nijmegen, die zich beurtelings lieten horen, koos de stoet in vertraagde pas de lange weg via Hoofdstraat en Beekstraat. Een vuurpeloton van 12 manschappen liep mee onder commando van sergeant-majoor A. Pijper. Negen auto’s volgden de lijkwagen en daarachter gingen nog velen te voet.

Foto 10. De stoet hier richting Beekstraat

De begrafenistoet passeert de winkel van de Boek- en Kantoorboekhandel van Theo Dalmolen richting de Beekstraat.

Foto 11A

Voor de militaire officieren lopen v.l.n.r. Gerrit van Hell en Jans Olthuis, mevr. Koning en Herman van der Haar en Gerritje van Putten-Slijkhuis en Ineke van Putten.

Foto 11BEen foto op dezelfde plek, met voor de officieren v.l.n.r. Gerrit van Hell, Jans Olthuis, Herman van der Haar, mevr. Koning, Gerritje van Putten-Slijkhuis, Ferdinand van Putten en andere familieleden.

 

Een talrijke menigte had zich reeds om het graf geschaard, toen de stoet daar aankwam. Na een klaroensignaal daalde de kist onder drukkende stilte, die slechts werd verbroken door het scherpe salvo van het vuurpeloton. Majoor F. van der Touw legde twee kransen op het graf, namens de chef-staf luchtmacht en namens het commando depots materieel luchtmacht, en voorts een bloemstuk, dat op verzoek van de familie overigens het enige was.

Foto 12. eeen talrijke menigte heeft zich verzameld

Militairen en burgers hebben zich verzameld bij de begraafplaats aan de Tongerenseweg.

Foto 13. De kist hier op de baar

De kist met het stoffelijk overschot van Bé van Putten wordt de begraafplaats opgereden.

 

Toespraken

Daarna sprak de commandant van het squadron, majoor A. H. H. ter Linde, namens alle vrienden en officieren een afscheidswoord. Hij zei dat Van Putten, die ongeveer een jaar geleden in dienst was gekomen, zich had doen kennen als een goed militair en bovenal als een goed mens. ‘Niet alleen voor zijn ouders en verdere familie, maar ook voor ons allen’, aldus spreker, ‘zal de 16e februari 1960 een zwarte dag blijven.’ De majoor besloot zijn korte toespraak met de verzekering, dat de overledene, die voor velen een voorbeeld is geweest, nog lang in hun herinnering zal voortleven. Ook de waarnemend commandant van het squadron, de kapitein der Kon. Luchtmacht L. Veenbrink woonde de plechtigheid bij.

Foto 14A

Militairen leggen een krans met onze nationale driekleur. In het midden staat vader Jans van Putten.

Foto 14B
In het midden vader Jans van Putten en op de voorgrond zijn dochter Jannie. Aan de linker zijkant staat Jannie’s zus Reina van Putten

 

Een, eveneens korte, predicatie hield de veldprediker kapitein ds. J. Schönhart. Hij las een gedeelte van ps. 139 en gebruikte daarvan in het bijzonder de woorden „Gij omgeeft ons van achteren en van voren", om aan dit graf, waar woorden tekortschoten, een ogenblik Gods licht te laten schijnen. ‘Bij God’, aldus de veldprediker, ‘gaat niets zomaar. Hij weet, wat maaksel wij zijn en waar wij machteloos staan, is Hij bij machte om ons op te wekken tot het eeuwige leven.’ De spreker besloot met woorden van troost en bemoediging tot de familie.

Foto 15

Er heeft zich een erewacht van militairen gevormd rond het graf.

 

„Een diepe schok is door ons allen heengegaan", sprak ds. J. K. Velema, Christelijk Gereformeerde predikant te Apeldoorn, „en allerlei gedachten rijzen op dit moment, bij het graf van deze vroeg geknakte bloem voelen wij hoe nodig het is Jezus Christus te kennen, die de dood heeft overwonnen". Tot de familie zei de predikant „kijk niet in dit graf" en tot de jongeren: „blijf er niet staan, kijk op Hem". ‘Eigenlijk is de dood niet in deze groeve maar in ons hart; daar moet het levend worden.’ Ds. Velema eindigde met de geloofsbelijdenis en tot slot van de plechtigheid bracht hij namens de familie dank voor het grote medeleven. In het bijzonder dankte hij voor de wijze, waarop het droeve gebeuren in de kringen van het leger weerklank had gevonden en voor het militaire eerbetoon.

Foto 16A. Een militair staat op het punt te salueren

Een militair van de Koninklijke Mareschaussee staat op het punt te salueren. Voor een van de militairen, een slaapmaatje van Bé van Putten, werd het allemaal te machtig; hij viel flauw tijdens de plechtigheid.

Foto 16B. Militairen verzorgen hier de ere saluutschoten

Militairen verzorgen met ere-saluutschoten het eerbetoon aan hun overleden kameraad Bé van Putten.

 

Opmerkelijk bericht in de krant

‘Diep zijn wij getroffen door het plotselinge sterven van de jongen Berend van Putten uit Epe, verongelukt bij het vervullen van zijn militaire dienstplicht. Hij was zo’n aardige opgewekte jongen. Vorig jaar heb ik hem ontmoet op het huwelijk van zijn zuster in Oene. Hij was toen druk in de weer met het opnemen van de hele dienst op de band, en meer dan eenmaal heeft hij die dag ’t resultaat laten horen. En veertien dagen geleden zag ik hem weer bij zijn zuster. Nu is hij al begraven. Voor zijn ouders en zusters is dit bijzonder zwaar. Hij was de enige zoon, en nu zó plotseling is hij weggerukt. Wat dat zijn moet voor zulke ouders kan alleen wie het zelf heeft meegemaakt enigszins verstaan. Dan is ’t enkel genade om stil te zwijgen en te erkennen, dat de Heere recht is. En het is geen kleine zaak daartoe verwaardigd te worden.’

J.T.D.

De afkorting J.T.D. blijkt afkomstig van Jacobus Teunis Doornenbal, de gereformeerde predikant uit Oene. Co Doornenbal werd op 29 november 1909 in Doorn geboren in een hervormd gezin. Na het gymnasium studeerde hij theologie aan de Rijksuniversiteit Utrecht. Hij begon zijn loopbaan als hervormd predikant in Woubrugge, waar hij stond van 1935 tot 1939. Daarna stond hij van 1939 tot 1946 in Kesteren (Neder-Betuwe). Zijn derde en laatste predikantsplaats was Oene, waar hij tot 1973 werkte.

Foto 17. Graf Berend van Putten 2000Het graf van Berend van Putten op de oude begraafplaats aan de Tongerenseweg – 2000.

Als je met oud-Epenaren spreekt, weten ze zich nog goed te herinneren hoe de rouwstoet met het militaire eerbetoon zich van de Haverkamp over de Hoofdstraat naar de algemene begraafplaats aan de Tongerenseweg begaf. Het maakte op velen een diepe indruk, met name de Eper lijkkoets *** voortgetrokken door twee zwarte paarden. De koetsier was hoogstwaarschijnlijk Peter van Tongeren van de Oude Tongerenseweg.

Foto 18. baret van Bé van Putten

De militaire-baret van Bé van Putten is nog altijd in het bezit van zijn zuster Jannie.

Volgens de familie gaat het gemis, ook na zoveel jaren, nooit helemaal over.

foto 19 en 20

Voor- en achterkant Herinneringsmedaille - 50 Jaar Koninklijke Luchtmacht.

In 1963 werd er postuum aan Bé van Putten nog een herinneringsmedaille uitgereikt.

 

Bronnen:

- Interview met mevrouw Jannie Tellegen van Putten.
- Het Veluws Nieuws (VN) 19-02-1960 en 23-02-1960.
- Website Wikipedia - De vrije encyclopedie.

Foto’s:

- Allen uit het privé-archief van Harm en Jannie Tellegen van Putten.

* Dokter A. (Arend) Mijs is geboren 22 juni 1897 in Bindjei 15 km vanaf Medan op Sumatra, het voormalige Nederlands-Indië. In 1918 studeerde hij af in Leiden. Hij was van 1926 tot 1961 huisarts en had zijn praktijk en huisapotheek aan de Hoofdstraat 35 in Epe. In het karakteristieke pand Arend-State op de hoek Hoofdstraat met de Prinses Julianalaan hield hij twee keer op een dag spreekuur.

** Wordt later gepubliceerd.

*** Tot 1882 was er in Epe geen koets. In dat jaar schafte de Kerkenraad van de Hervormde Gemeente een lijkwagen aan. Een koets waar twee zwarte paarden voor liepen. In 1915 is deze versleten en komt een nieuw exemplaar uit Alkmaar. Deze arriveert per trein en wordt gestald in het lijkwagenhuisje aan het eind van de Beekstraat. Gerritje van Werven verzorgde de koets en het aankleden van de paarden. Broer Gerrit maakte het rijtuig schoon. In die tijd waren er drie klassen begrafenissen: met zwart afhangend dek over de rug en een zwart hoofddek met pluim op het hoofd en aan weerszijden een zwarte lamp, omfloerst voor een lange zwarte doorzichtige sluier. De tweede klas was eender, maar zonder pluim en lampen. Derde klas: paarden niet bekleed. De lijkwagen werd bereden door de koetsiers Van Lohuizen, Bredenoord, Bart Witteveen, Bertus Pannekoek (vader van Jan) en Peter van Tongeren. Een van de bekendste ‘dragers’ was de heer Gerard van Putten*. Hij werd In 1933 benoemd tot ‘drager’ en heeft dit beroep 53 jaar uitgeoefend. Als dank hiervoor ontving hij in december 1986 de zilveren medaille in de Orde van Oranje-Nassau. Het was tijdens de afscheidsreceptie van Van Putten dat de toenmalige burgemeester van Epe H.J. Beuke in restaurant Stern de medaille op zijn revers spelde.

*Gerard van Putten was een neef van Jans van Putten, de vader van Bé van Putten.

Bron: Verenigingsblad Historische Vereniging Ampt Epe – Nummer 101.

 

(Gert van den Esschert – lohuizerbrink-epe.nl – 006-2018)

lohuizerbrinklogo

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

Iets melden of vragen?
[email protected]

Epe mien däärpien 3

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 is uitverkocht, maar er komt vermoedelijk een herdruk waarvoor hier kan worden ingeschreven. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.