Woar blif de tied - Dina van Eek, een legendarisch figuur - 1878 – 1956

Foto 19 (Custom) (Custom)In november 2010 bracht ik mijn eerste boek uit genaamd ‘Epe mien däärpien’, met daarin opgenomen een hoofdstuk over Dina van Eek. Zij leefde in de eerste helft van de vorige eeuw. Door de jaren heen kreeg ik steeds meer informatie over deze legendarische figuur. Met name uit een paginagroot artikel in het toenmalige Noord Veluws Dagblad van zaterdag 3 juli 1976, en prachtig geschreven door Jan Bruens. Het  verschafte mij de nodige waardevolle informatie, die ik u niet wil onthouden.

Foto 1 (Custom)

 ‘Dina een bekend type’ - staat op deze ansichtkaart - 1947. Alle ansichtkaarten met daarop de beeltenis van Dina van Eek werden gemaakt door Fotohandel en Drogisterij - H. Kuyters uit Epe.
 

Petronella Berendina van Eek, beter bekend als Dina van Eek, is geboren in Epe op 9 augustus 1878 en overleden in een rusthuis in Apeldoorn op 19 april 1956. Zij werd 77 jaar oud. Voordat zij overleed kwam ze nog één maal terug vanuit het rusthuis te Apeldoorn naar de familie Dijkslag aan het Pelzerpark 1 te Epe. Deze familie had zich de laatste jaren van haar leven voortdurend over haar ontfermd. Zij is vanuit het huis van de familie Dijkslag begraven op de algemene begraafplaats te Epe. De familie Dijkslag liet tevens een advertentie in de plaatselijke krant zetten.

Dina van Eek heeft veel armoede gekend, net als vele andere Veluwenaren leefden de mensen van wat de schrale zandgronden hun gaf en dat was niet al te veel. Ze leefde bij het petroleumstel, de potkachel en petroleumlamp en overleefde twee wereldoorlogen. Ook de crisisjaren van 1929 – 1940 waren voor haar een moeilijke tijd, want door de grote beurskrach in Amerika was er in de wereld grote werkloosheid, zo ook in Epe.

Foto 2 (Custom)

 Dina van Eek voor haar huisje aan de Wachtelenberg met jachthond Tabo van Dr. Mijs – 1952.

Iedere woensdag was ze op de Eper warenmarkt te vinden

Elk jaar trok ze de belangstelling van vele zomergasten wanneer ze op de woensdagmarkt met een pijp in de mond en een alpinomuts op haar hoofd haar eigen ansichtkaarten stond te verkopen. Zo voorzag ze in haar levensonderhoud. In imkerskringen genoot zij lange tijd de reputatie dat zij Nederlands oudste bijenhoudster was. De pijp van Dina was er natuurlijk ook voor om de bijen, door de rook op afstand en rustig te houden. Ze miste sinds haar jeugd al een oog. dat niet door een glazen oog werd vervangen. Het verhaal wil dat Dina haar oog moest missen door een ongeluk met een mestvork, tijdens haar werkzaamheden op een boerderij ergens aan de IJssel. Er is ook een ander verhaal, dat beweert dat tijdens een ruzie haar vader Hendrik haar per ongeluk met een hooivork in het oog zou hebben gestoken. Dit maakte haar tot een van de opvallendste figuren die Epe ooit rijk is geweest.

Foto 3 (Custom)

Dina van Eek. Een bekend type, al pijp rokend met bezem achter haar huisje aan de Dellenweg - 1947.

Als kind woonde ze in het buurtschap ‘De Bijsterbosch’, waar ze haar vader vaak hielp met het hoeden van de dieren. Dina was de dochter van Hendrik van Eek, geboren op 3 oktober 1841 en overleden op 12 december 1918. Hendrik was schaapherder en keuterboer en trouwde op 18 januari 1873 met Jantje Jonker (1842 - 1885). Hendrik was de zoon van Gerhardus van Eek en Maria van Schoonhoven, die elkaar op 21 februari 1824 het jawoord gaven. Zij kregen twee dochters, van wie er één Dina genoemd werd, Dina’s zusje heette Maria en werd geboren op 16 oktober 1881. In tegenstelling tot haar zus trouwde Maria wel, met Roebert Vorsthof, waarvan familie nu nog in Emst woont. Moeder Jantje Jonker overleed toen Dina zes jaar oud was. Beide zussen hadden ook nog een oudere broer genaamd Gerardus van Eek, hij werd geboren op 15 september 1875.

Foto 4 (Custom)

 Dina van Eek met haar onafscheidelijke pijp achter haar huis - 1947.

Dina van Eek heeft een grote familie in Vaassen

Door Dina’s excentrieke leefwijze en haar bijzondere verschijning was niet iedereen er even blij mee dat zij tot de familie Van Eek behoorde of dat er een rechtstreekse familielijn kon worden getrokken. Dina had van vaders kant ook nog een tante, genaamd Gerritje, geboren op 5 augustus 1837 en een oom genaamd Gerrit, die geboren werd op 22 oktober 1839. Zij waren de zus en broer van haar vader Hendrik. Tante Gerritje is later getrouwd met haar neef Reinder van Essen en wel op 28 mei 1864 en ze woonden in een boerderij in Vaassen nabij het buurtschap de Geere op de Gathe. Het was vanaf de Geerstraat de eerste boerderij links aan de Gatherweg. Reinder van Essen was landbouwer, zat in de varkenscommissie en was koper en inzetter bij publieke verkopingen. Reinder van Essen stierf op dinsdag 8 oktober 1935 op bijna 97-jarige leeftijd en was op dat moment de oudste inwoner van de gemeente Epe. Reinder en Gerritje kregen samen acht kinderen waarvan er zes volwassen geworden zijn. Hun enige dochter Maria trouwde later met landbouwer Gradus van Eek uit het buurtschap de Hegge. Zijn vrouw Gerritje overleed in 1910.

Foto 5 (Custom)

Reinder van Essen uit Vaassen, zittend in zijn Manchester pak, met de klompen aan en de pet op naast de boerderij op een keukenstoel. Als een tevreden mens kijkt hij naar de lens van de camera. Zo maar een doodgewoon mens als bewoner van de Veluwe die voldaan terugkijkt op een welbesteed leven.

Als dienstmeid was ze werkzaam bij boeren langs de IJssel

Als jong meisje zou Dina gaan werken als dienstmeid bij diverse boeren in de omgeving, voornamelijk in de IJsselstreek. Je kon Dina van Eek overal aantreffen, als zij vooral ‘s zomers langs de wegen en door de bossen van Epe zwierf. De grootste bekendheid kreeg Dina in de jaren die zij doorbracht in een oud Veluws huisje genaamd ‘Huisje Hanekamp’ aan de Dellerweg B325 hoek Holleweg. Dina woonde daar aanvankelijk in bij de bejaarde weduwnaar Johannes Hanekamp. Deze werd nog wel eens geplaagd door de Eper jeugd. Er werden steentjes tegen zijn vensters aangegooid, de oude Hanekamp stoof dan met een getrokken mes naar buiten, maar de jeugd was hem al lang gesmeerd. Dina sliep tot zijn overlijden op 17 februari 1947 in een stroschuur. De oude Hanekamp schijnt op een morgen doodgevroren te zijn gevonden in de ‘Ballastput’ achter De Eper Veste (nu herinnert de Ballastputweg nog aan dat gat). Dina kreeg toen de primitieve woning geheel tot haar beschikking, het huisje was overigens niet veel gerieflijker dan de stroschuur.

Foto 6 (Custom)

Huisje Hanekamp met Johannes Hanekamp in de deuropening - 1946.

Kennis van de Eper bossen kwam haar in de oorlog goed van pas

Dina hield zich dus vaak in de bossen op. Zo bezocht ze ook regelmatig het Majubabos aan het einde van de Officiersweg. Ze koos dit dichte stuk bos uit om onder een dikke laag takken op veelal het zachte mos te gaan slapen. Boven op de takken schoof ze een ijzeren golfplaat om zich tegen de regen te beschermen. Jachtopziener Herman Vosselman wist vaak dat Dina daar lag en plaagde haar door een grote steen tegen de golfplaat te gooien. Dina kwam dan al vloekend en tierend onder de takken vandaan, maar Vosselman, die in het boerderijtje De Eikenhof op de hoek Lohuizerveenweg (17) met de Jagtlustweg woonde, had zich dan al lang uit de voeten gemaakt.

Foto 7 (Custom)

Het boerderijtje De Eikenhof dat op zondagochtend 31 augustus 2008 zo rond 03.00 uur vermoedelijk door brandstichting werd verwoest – 1985.

De uitgestrekte bossen van Epe kende Dina dus op haar duimpje. Dit kwam haar in de Tweede Wereldoorlog goed van pas. Zij heeft menig onderduiker met gevaar voor eigen leven naar een veilige schuilplaats gebracht. Ook heeft zij die zelf op hulp was aangewezen, vaak de honger van anderen in die tijd verdreven. Dina heeft ook nog een tijdje in Emst gewoond, maar al gauw kwam ze weer naar Epe om in een huisje aan de Dorpsbeek langs de Gildenweg te gaan wonen, dicht bij de Hoofdstraat. Toen ze haar huisje moest verlaten omdat daar andere woningen zouden worden gebouwd, heeft ze het omstreeks 1930 eigenhandig in brand gestoken. Het huisje stond waar nu de parkeerkelder van de bewoners van de appartementen van de Veluwepoort en van het Ratelplein zijn gevestigd, boven de C1000.

Foto 8 (Custom)

Woonverblijf van Dina langs het ‘beaksien’ - 1917.

Ook woonde ze van 1948 tot 1956 in een heel klein huisje op de Wachtelenberg, waar nu de W.G. van de Hulstschool staat, die in 1967 werd geopend. Dit huisje werd in 1948 in opdracht van de gemeente Epe gebouwd door aannemer Gerrit Kwakkel uit de Emmastraat. Vanaf 1956 tot 1964 heeft in dit huisje ook nog de familie van Herman van Huffelen gewoond, totdat het in 1965 werd afgebroken.

Foto 9 (Custom)

Het huisje van Dina van Eek op de Wachtelenberg. Het adres was Officiersweg 44. Men kwam via een zandweggetje vanaf de Officiersweg langs het huis van Henk Smaal richting de tennisbaan van de TV Epe bij het huisje van Dina – 1948.

Ze was niet bepaald zindelijk op haar zelf

Een bepaald zindelijke vrouw was Dina niet. Oudere Epenaren weten zich nog goed te herinneren hoe het er bij haar thuis uitzag. Ze stookte in een soort schouw nogal wat groenhout, want iets anders kon ze niet betalen. Maar als jongens bij Dina thuis waren geweest, om daar pijp te roken of de sigaretten op te maken die Dina wel eens kreeg, wisten hun ouders meteen hoe laat het was. Ze waren weer bij Dina geweest!... De kleding stonk ‘een uur in de wind’ vanwege de rook van het hout. Zij kon het goed met de jeugd vinden, al waren er ook wel eens die bang van haar waren, met name natuurlijk door dat ene oog. En ze rook ook niet zo heel fris. Maar door de regel kon ze met alle mensen goed opschieten, van het bitter weinige dat ze had, kon ze altijd nog weer iets missen.

Foto 10 (Custom)

Hotel Gude lag schuin tegenover het hertenkampje aan de Dellenweg – 1951.

In de wintermaanden was ze werkzaam in de keuken van Hotel Gude

De wintermaanden waren voor haar heel moeilijk. Ze kwam dan naar het dorp om.… haar voeten te warmen, maar werkte dan ook in de keukens van verschillende bedrijven, zoals in het hotel van J.J. Gudde (het latere Dellenhove, en nog weer veel later hotel Golden Tulip en momenteel het Princess Hotel). Afwassen kon ze best, maar zich zelf wassen deed ze blijkbaar zelden. Toch kwam Dina uit een goed gezin, ook niet onbemiddeld, naar men zegt. Maar in latere jaren had ze geen rooie cent. Dina’s meest geliefde huisdieren waren honden en katten en ze hield ook bijen. Dina van Eek verkocht met name veel honing van haar eigen bijen. Ook verkocht ze ansichtkaarten van zichzelf op de wekelijks woensdagmarkt in Epe. De meeste teksten die op haar kaarten stonden waren: Dina van Eek ‘Een Dierenvriendin’, of: Dina van Eek ‘Een bekend type’.

Foto 11 (Custom)

 Dina van Eek. ‘Een dierenvriendin’, zittend op de waterput met haar hondje bij haar huisje aan de Dellenweg – 1946.

Dina was ook een groot liefhebster van een brandewijntje met suiker. Na de woensdagmarkt liet zij zich deze graag inschenken bij Café Boeve aan de markt. Onder het genot van een pijp tabak liet zij zich het brandewijntje goed smaken. Het waren drie ongetrouwde zusters Johanna, Jacoba en Hermina Boeve die de scepter zwaaiden in Café Boeve. Het café had hierdoor de bijnaam ‘De Drie Sneetjes’. Café Boeve bestond van 1896 tot 1962. Dina was bij de Boeve’s geheel op haar gemak en erg tevreden.

Foto 12 (Custom)

Het Café Boeve aan de markt in Epe waar nu Robert Bos de opticiën zit. Op de foto ziet u links Reintje Boeve Bredenoord met een van haar dochters. In de deur staat haar man Jacob Boeve. Jacob en Reintje kregen maar liefs 12 kinderen, waaronder Johanna, Jacoba en Hermina Boeve – 1900.

Slapen achter de kachel bij de ‘oude Stoef’ vond ze geweldig

Waar Dina van Eek ook altijd graag mocht komen, was bij het sigaren- en kruidenierswinkeltje van Hendrik en Hermina Stoevenbeld-Langevoort aan de Hoofdstraat tegenover de School met de Bijbel later de Anne de Vriesschool. In de winkel stond een kachel die wat verder naar voren was geplaats, dit bood Dina de gelegenheid om met regelmaat achter de kachel te gaan slapen. De oude Stoef vond dit allemaal prima. Op zekere dag kwam er een reiziger in tabaksartikelen al pijp rokend de winkel binnenstappen en hij zag alleen maar een hand achter de kachel en hoorde een stem die hem toeriep ‘ach meneer, doe mie ok een piepie’. De man schrok zich dood en ging als een haas de winkel weer uit, om later toch maar weer binnen te komen.

Foto 13 (Custom)

Rechts het sigaren- en kruidenierswinkeltje van Hendrik en Hermina Stoevenbeld aan de Hoofdstraat. Links de Smederij van D.J. Visser waar paarden werden voorzien van nieuwe hoefijzers – 1934.

Eens fietsten er een stel vriendinnen, waaronder mijn moeder Marianne Beugelink, in de leeftijd van rond de 14 jaar over de Dellenweg in de buurt van Dina’s huisje. Een van de meisjes was nogal deftig gekleed; Dina, die in de tuin stond te werken, riep het meisje in het dialect toe ‘wat is dat dan doar, het koppie mooi maken om ’t kuntie duur te verkopen!’. De vriendinnen gierden het uit van de pret, maar het bewuste meisje kon er helemaal niet om lachen en kreeg een vuurrode kleur.

Foto 14 (Custom)

Dina zittend achter haar huisje aan de Dellenweg - 1947.

Het bewuste meisje dat zo door Dina was nageroepen, trouwde later met een broodbakker uit Vaassen en samen runden zij een bakkerswinkel. De bakker ging vaak naar Epe en nam dan voor kennissen wel eens wat spullen mee. Dina, die in Vaassen tweedehands spul had gekocht, kwam de bakkerswinkel binnen om de bakker te vragen om voor haar ook de gekochte spullen naar Epe te brengen. Maar het bewuste meisje dat achter de toonbank stond en inmiddels een volwassen vrouw was, joeg Dina met allerlei verwensingen de winkel uit, met name met het verwijt dat ze uur in de wind stonk.

In Vaassen wordt altijd op de tweede donderdag in oktober de jaarmarkt gehouden. Steevast kwam Dina hier ieder jaar naar toe. Als de veehandel teneinde was, ging ze op de koffie bij haar nicht aan de Emsterweg. Toen haar nicht kwam te overlijden, ging ze altijd naar haar achternicht aan de Apeldoornseweg. Zij bracht voor haar altijd een ontbijtkoek mee, maar haar achternicht vond die te vies om op te eten, vertelde ze jaren later.  

Foto 15 (Custom)

 Dina pijp rokend met een bijenkorf bij haar huisje aan de Dellenweg - 1947.

In de imkerij is Dina een actief figuur geweest. Toen in een slecht bijenseizoen (waarschijnlijk in 1909) de regering de bijenhouders te lang liet wachten op accijnsvrije suiker, schreef koningin Wilhelmina een brief en was het probleem daarna snel opgelost.

Foto 16 (Custom)

 Dina achter haar huisje aan de Dellenweg met twee bijenkorven - 1947.

Ze was als getuige een trouwe hulp van de notaris

Lang hebben ook alle openbare verkopingen en erfhuizen, wat jaren geleden vaak voorkwam, haar belangstelling gehad. Talloze onroerende goederen heeft zij ingezet, hetzij met winst of verlies en toen dat niet meer ging, bleef zij als getuige een trouwe hulp voor de notaris. De notarissen in haar tijd waren W.J.M. Verkouteren (1853-1927) en J.H. Verheus (1870-1958). In verband met de gezondheidstoestand van Dina kwam dokter Arend Mijs regelmatig bij haar op bezoek en hij zei eens: ,,De oude Dina, die zich trots als mijn ‘vriendin’ noemt, is een pittig wijfke, die in haar pijp meer vertrouwen heeft dan in de medicijnen uit mijn apotheek.’’

Foto 17 en 18

Dokter Mijs op ziekenbezoek bij Dina van Eek – 1954.

Leeftijd en ontberingen lieten zich echter steeds meer gelden. Toen zij eenmaal in het huisje op de Wachtelenberg zat, zou Dina het daar niet lang uitgehouden hebben als omwonenden zich niet over haar hadden ontfermd. Het waren o.a. Neeltje Dijkslag die de was voor Dina deed en de wijkzuster Jacoba Anna (Co) Breukemeijer die een oogje in het zeil hielden. Men heeft haar zo lang mogelijk de vrijheid gelaten, maar toen in de eerste weken van 1956 het koude klimaat tot ingrijpen noopte, vond Dina het goed dat zij werd overgebracht naar het rust- en verpleeghuis Villa Spainkbos aan de Loolaan in Apeldoorn. Hier is zij dus in datzelfde jaar overleden. Men kon toen van haar zeggen dat een lief en goed mens was heengegaan. Een vrouw, die nog jaren na haar dood in de herinneringen van velen voortleeft.

Foto 19 (Custom)

Dina van Eek bij de waterput aan de Dellenweg -1947.

Al in 1976 deed Jan Bruens in het Noord Veluws Dagblad een oproep om Dina van Eek te herdenken middels een straat, een plein of een weg. Tot op heden heeft de gemeente Epe er geen gehoor aangegeven om zo’n markant figuur in herinnering te houden.

Foto 20 (Custom)

Dierenvriend Dina van Eek bij haar schapen – 1945.


 Bronnen:
- Noord Veluws Dagblad, een verhaal van Jan Bruens – 1976
- Boek Epe In Prenten en Verhalen – auteur Jan Gerard - 2002.
- Dagblad De Stentor – Van vrogger en noe – auteur Freek Bomhof - 2007.
- Mevrouw Geertje Roetert-Dijkslag – 2010.
- www.dckruis.nl/voorouders/aaltj (Vaassen en de familie Van Eek)
- Column over Reinder van Essen - Oudste inwoner van Vaassen – auteur Freek Bomhof - 2014.
- Mevrouw Marianne van den Esschert-Beugelink (91 jaar) - 2014

Foto’s:
- Foto 1 t/m 4, 6, 8 en 10 t/m 20 - Collectie Lohuizerbrink-Epe.
- Foto 5 – Privé-archief Freek Bomhof.
- Foto 7 – Privé-archief Rein Vosselman.
- Foto 9 – Privé-archief Jan Gerard.

(Gert van den Esschert – lohuizerbrink-epe.nl – 011-2014)

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Gert van den Esschert

    Donderdag 19 april 2018 om 14.00 uur wordt officieel het Dina van Eekplein geopend. Het is de parkeerplaats ingeklemd tussen de Gildenweg en de Korte Kuipersweg die terecht haar naam zal gaan dragen.

  • henk lok

    ik heb Dina leren kennen toen ik als Haags bleekneisje in de Pelzerkamp was ik van daaruit door de heer deJonge naar Dina werd gestuurt om wat eten te brengen.Henk Lok

Iets melden of vragen?
[email protected]

Epe mien däärpien 3

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 is uitverkocht, maar er komt vermoedelijk een herdruk waarvoor hier kan worden ingeschreven. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.