Woar blif de tied: Terug naar Epe

Foto 1 1989 AangepastBovenstaande tekst van ‘Terug naar, was een rubriek in het Deventer Dagblad van 26 juli 1989. In de serie ‘Térug naar’ beschreven verslaggevers de ervaringen die ze hadden bij de terugkeer naar een plek (plaats, dorp, dierentuin, camping enzovoort), waar ze in hun jeugd kennis mee maakten gedurende de zomervakantie. Het is een verhaal van toenmalig verslaggeefster Jantine de Boer die teruggaat naar haar vakantie in Epe voor, tijdens en na de Tweede Wereldoorlog. Ik vond het stuk een mooi beeld van ons dorp Epe geven, in die inktzwarte jaren in de vorige eeuw. Daarom besloot ik om het relaas van de Rotterdamse Jantine de Boer nog een keer met u te delen.

Foto 1 1989 Aangepast
Jantine de Boer voor haar voormalige huis en zomerhuis – 1989.

De tekst kreeg ik toegespeeld van oud-juwelier, opticien, horlogemaker en bevelvoerder (1971 – 1979) van de vrijwillige brandweer Epe Henk Schans en zijn vrouw Nienke Schans-Bruining. In november 2012 bezocht ik de familie in hun modern ogende villa aan de Rietberglaan 3 in Epe om na te gaan of een foto van huize de ‘De Rietberg’ die ik op mijn website had gepubliceerd, wel werkelijk hun oude huis was dat in 1990 was afgebroken en waarin vroeger de familie Schans had gewoond. Hierbij had ik mij wel degelijk vergist, want huize ‘De Rietberg’ bestaat nog steeds en staat even verder tegenover de paardenmanege aan de Rietberglaan 5. Het oude huis van de familie Schans heette ‘De Rietkamp’, en daar gaat onderstaand verhaal over.

Foto 2 1964 Aangepast

De juwelierswinkel van Hein Schans (nu Zeeman) – 1964.

In 1989 schrijft Jantine de Boer in het Deventer Dagblad:
„Het dorp is wel veranderd de afgelopen vijftig jaar”. Horlogemaker en klokkenexpert Hein Schans, kijkt vanuit zijn winkel (hoek Hoofdstraat-Emmastraat, nu Zeeman) de Hoofdstraat in, waar de oude panden bijna allemaal een moderne facelift hebben gekregen. De grote veemarkt is verdwenen, het plein volgebouwd. Edah (nu Action) en Blokker hebben ook in het Veluwse dorp hun intrede gedaan, men hoort er niet alleen Veluws, maar ook Duits, Vietnamees en Turks. Epe ging mee in de vaart der volkeren. Slechts in enkele lanen en buiten de Hoofdstraat lijkt het echter of de tijd heeft stilgestaan: zandpaadjes en vrijstaande villa’s. Zo vind ik ‘De Rietkamp’, het vakantiehuis van mijn jeugd vrijwel ongeschonden terug. Het staat er nog, met zijn oude rieten dak, met het eikenhakhoutbosje eromheen.

Foto 3 1964 Aangepast

De etalage van de juwelierswinkel van Hein Schans - 1964

De Veluwe is het vakantiegebied van mijn jeugd. Als Rotterdams gezin brachten wij in de jaren dertig er jaarlijks de zomer door. ‘De Rietkamp’ aan de Rietberglaan, met zijn voor stadsbegrippen onmetelijk grote tuin (4000 m²) was ons speelterrein. Twee grasvelden, gescheiden door een pad, een bosje er omheen, waar je ook kon wandelen, het leek allemaal zo groot.

Foto 4 1990 Aangepast
Het huis ‘De Rietkamp’ aan de Rietberglaan net voor de afbraak – 1990.

Het huis zelf was eveneens boeiend en spannend: houten vloeren, een pomp in de keuken en één buiten. De pomp is natuurlijk verdwenen, maar de houten schuur staat er nog. In de zomer van 1939 vond onze geit, de wanhoop van mijn moeder, er ’s nachts onderdak. Het dier rukte zich regelmatig los van zijn ketting en ging op eigen gelegenheid op zoek naar de haverbak, die hij nog open kon krijgen ook. Het zandpad voor de deur leende zich uitstekend om er met een stok tekeningen op te maken. Dat kan nu niet meer, het eerste stuk weg is geasfalteerd, al zijn de meeste wegen in dit stukje Epe nog zandpaadjes. Voor het huis stonden oude dennenbomen, met vele lage kromme takken, ideaal om dus in te klimmen. Dat deed ik dan ook gretig, onder aanvoering van de buurjongen uit het houten optrekje naast ons. Dagelijks liepen we naar de boerderij (van de familie Zonnenberg aan de Hagedisweg), waar het witte blinde paard al op onze broodkost wachtte. Hij wendde het hoofd al naar ons toe als mijn zusje en ik het pad op kwamen. De boerderij blijkt afgebroken, maar witte paarden lopen er nog wel in de weitjes in de buurt.

Foto 5 1956 Aangepast

De voormalige boerderij* van de familie W. Zonnenberg op de hoek Hagedisweg (7) met de Rietberglaan. Deze boerderij, die minstens 350 jaar oud was, werd door een felle brand op maandag 10 september 1956 verwoest. De foto dateert uit de winter van februari 1956.

Mobilisatie

Het diepst in mijn herinnering gegrift staan de zomers van 1939 en 1940, nu dus vijftig jaar geleden. Het werd september. Na de heftige onweersbuien van augustus, die voor mijn gevoel altijd net boven Epe bleven hangen, volgde een mooie herfstmaand. De volwassenen waren onrustig, er dreigde iets. Nog levendig herinner ik me de dag, dat ik boven in de boom zat, terwijl mijn ouders en diverse buren op de zandweg stonden te praten: er was een mobilisatie afgekondigd. Mijn ouders twijfelden, moesten we terug naar Rotterdam, of zouden we nog langer op de zo rustige Veluwe blijven? Uiteindelijk gingen we terug, het bleek zo’n vaart niet te lopen. Tot mei 1940. Op die mooie pinksterdag brak de hel los. Bommen vielen op Rotterdam. Ons huis bleef staan, maar op de hoek ging een pand in vlammen op. We moesten ons huis tijdelijk verlaten.

Foto 6 1940 Aangepast

Rotterdam in puin na het bombardement door de Duitsers op 14 mei 1940.

Na vier dagen was het voorbij, we zagen de ontwapende soldaten langs komen. Rotterdam was een chaos, en al snel vertrokken we weer naar Epe. In de rust van ‘De Rietkamp’ vergaten wij kinderen al snel. Voor moeder moet het moeilijker geweest zijn, alleen met de kinderen en oma. Telefoon hadden we niet, en vader kwam alleen maar het weekend. We bleven lang die zomer, het werd eind oktober. De avonden werden kouder, en de potkachel ging aan. Het lokte bij mijn broertje van drie regelmatig nerveuze huilbuien uit: de branden van Rotterdam hadden hem zó bang voor vlammen gemaakt, dat hij ’s avonds niet in slaap kon komen. De scholen waren inmiddels begonnen en voor mij werd een plaatsje gezocht op de lagere school van Wissel. Ik voelde me er wel vreemd, tussen de dorpskinderen. Mijn wanhoop was de handwerkles, waar ik moest leren breien. Met vochtige vingers, waarin de steeds stroever wordende naalden en dikke katoen niet wilden glijden, worstelde ik verder. Ik bracht er niets van terecht. Toch waren ze lief voor me, die klasgenootjes. Ik mocht als vreemde eend toch meedoen bij de spelletjes op het speelplein.

Afbraak

Diep in het najaar keerden we naar Rotterdam terug. De situatie daar, met veel afweergeschut, deed mijn vader echter besluiten overplaatsing aan te vragen naar het oosten van het land. ‘De Rietkamp’ had weinig functie meer, we woonden nu vlak bij het bos. Bovendien waren tweede huizen in die oorlogsjaren niet meer toegestaan. Ons vakantiehuis werd verkocht en permanent bewoond. Het grasveld werd moestuin in die oorlogsjaren.

Foto 7 1990 Aangepast

De achterzijde van het huis ‘De Rietkamp’ net voor de afbraak – 1990.

Epe bleef deel uitmaken van ons familieleven. Toen na de oorlog onze tijdens de Arnhemse evacuatie in de tuin begraven Friese klok gerepareerd moest worden, wist vader direct aan wie hij dit familiestuk zou toevertrouwen: aan Hein Schans in Epe. Want het was de familie Schans van wie het huis oorspronkelijk gekocht was. Het was ook klokkenmaker Schans, die het terugkocht. De ouders (Hein Schans en zijn vrouw G.J. Schans-Schutte) van de huidige eigenaar woonden er tot hun overlijden. Daarna werd het huis telkens voor korte tijd verhuurd. Schans en zijn vrouw willen eigenlijk zelf naar deze plek terug, al vrezen zij, dat permanente bewoning van de oude Rietkamp, zonder centrale verwarming, niet mogelijk zal zijn. Waarschijnlijk wordt het huis van mijn jeugd op en duur afgebroken en zal op deze plaats een moderne bungalow verrijzen. Ik was dus net op tijd.

Een nieuwe woning

En inderdaad Henk Schans liet ‘De Rietkamp’ afbreken en op de vrijgekomen plek in 1990 een mooie moderne woning, met dezelfde naam, bouwen, voor die tijd maar ook heden ten dage, oogt de woning nog steeds als zeer modern. De oude ‘Rietkamp’ werd in de jaren twintig van de vorige eeuw gebouwd.

Foto 8 1992
De nieuwe woning van Henk Schans en Nienke Schans-Bruining – 1992.

Villa ‘De Rietkamp’ was een villa die oorspronkelijk door toedoen van de “Eper Bouwmaatschappij” werd gebouwd. Op initiatief van burgemeester J.L.J.B.-baron Sweerts de Landas werd in 1901 deze Bouwmaatschappij opgericht, die ten doel had ‘’t Bouwen van huizen, deze te verkopen of te verhuren’. Men wilde Epe meer en meer op de kaart zetten en bevorderen dat men zich graag blijvend in Epe zou vestigen. De financiële armslag van de Bouwmaatschappij werd geborgd door de uitgifte van aandelen. De eerste eigenaar van ‘De Rietkamp’ was waarschijnlijk de directeur van de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek ‘Onze Fabriek’ de heer H.J. Prins. Deze melkfabriek stond op de hoek Brinklaan – Diepenweg - Zuukerweg.

Foto 9 1992 Aangepast 

De achterkant van huize De Rietkamp – 1992.

Henk en Nienke Schans-Bruining sloten hun juwelierswinkel aan de Hoofdstraat 100-102 op zaterdag 15 december 1990. Zij vonden het na 68 jaar welletjes en gingen dus wonen aan de Rietberglaan 3 in Epe.
Bovenstaande verhaal schreef ik al eens op in 2012, en kwam ik onlangs weer tegen in mijn archief. Van publicatie was het tot nu toe nog nooit gekomen. Helaas is Henk Schans op 26 april 2013, en zijn echtgenote Nienke Schans-Bruining op 6 juli 2016 overleden, en hebben zij het verhaal niet meer meegekregen.

 

* Zie het verhaal over deze voormalige boerderij van de familie Zonnenberg in deze zelfde rubriek ‘Woar blif de tied – Beeldmateriaal van boerderij ‘de Rietberg’’ gezocht, gepubliceerd op 15 oktober 2015.

Naschrift:
De Rietberglaan wordt voor het eerst genoemd in 1932. Het is een verzoek aan de gemeente Epe van oud-eigenaar van villa ‘de Rietberg’ dhr. W. Macdonald sr., om de laan waaraan zijn huis staat de Rietberglaan te mogen noemen en naamborden te mogen plaatsen. De gemeente gaat op 5-12-1932 akkoord. Deze laan loopt over de Rietberg, op oude kaarten bekend als Reetberg. De laan met zijn zijwegen Hagedisweg en Jagtlustweg is de verbinding tussen de Schotweg en de Officiersweg.
Dat villa ‘de Rietberg’ al heel oud is, moge blijken uit onderstaande advertentie uit de Arnhemsche courant van 10-03-1831. De villa wordt hier genoemd in de Buurtschap Colthoven en eigenaar is Haasloop Werner te Kampen.

Waarschijnlijk, en dat is interessant, gaat het hierover de Kamper schrijver en kunstenaar Heinrich Gottfried Haasloop Werner. (Zie o.a. de website: www.hendrikvangrietjen.nl).

Bronnen:
Deventer Dagblad – 1989.
Familie Henk Schans – 2012.
Straatnamenregister van de gemeente Epe – 1995.

Foto’s:
1. t/m 4 en 7 t/m 9 – Privé-archief familie H. Schans uit Epe.
5. Privé-archief van Gerrit Zonnenberg uit Heerde.
6. Website - ‘Ga het na’ – Nationaal Archief.
Website: www.delpher.nl /kranten/ - Arnhemsche-courant – 10-03-1831.

(Gert van den Esschert – lohuizerbrink-epe.nl – 005-2019)

lohuizerbrinklogo 

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

 

Iets melden of vragen?
[email protected]

 

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 was uitverkocht, maar er is een herdruk gekomen die onder meer bij Uitgeverij Gelderland te koop is. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.