Woar blif de tied: Speelgoed- en huishoudartikelenwinkel van Hartman

Foto 1Onderstaande artikel stond in het Noord Veluws Dagblad in 1978 en was een interview van correspondent Jan Bruens met de speelgoedwinkeliers C.K. Dieleman van ‘Het Speelgoedhuis’ aan de Hoofdstraat en Joost Hartman (75), een winkelier in ruste. Het artikel is door mij aangevuld met geboorte-, trouw- en overlijdensdata en andere wetenswaardigheden. ¹)

Joost Hartman kwam uit Rotterdam en werd geboren op 7 september 1902. Zijn ouders waren Willem Hartman geboren op 21 mei 1879 te IJsselmonde en zijn moeder was Jacoba Maria Veenendaal geboren op 17 mei 1873 te Kralingen. Of Joost broers of zusters had, heb ik niet kunnen achterhalen. Wel dat Joost op 15 maart 1936 trouwde met Anna Maria de Jong uit Overschie, de geboorteplaats van Anna. Het huwelijk van Joost en Anna is kinderloos gebleven. ²)

Foto 1

De speelgoed- en huishoudartikelenwinkel van Joost Hartman – 1968.

Joost Hartman (Ome Jo) opende 6 september 1959 zijn speelgoed- en huishoudelijke artikelenzaak aan de Beekstraat 5 (op 2 januari 1976 omgenummerd naar 15) tegenover de MULO-school, van directeur Roelof Paasman. Hij noemde de winkel ’t Hiplicht. Hij nam het pand over van Klaas Veldkamp, die er een manufacturenzaak (kledingzaak) had gevestigd. Deze Klaas kwam op 20 september 1951 uit Zwartsluis en verhuisde op 16 januari 1958 naar de Hoofdstraat 94, waar hij zijn kledingzaak voortzette onder de naam Veldkamp’s Textielhuis. Nu is dit min of meer het restaurantgedeelte van de Hema. In de winkel van Joost Hartman, die ik mij nog goed herinner, kwam ik, geboren in 1954, regelmatig over de vloer, om weer knikkers te kopen, of een nieuwe tol*. Vandaar dat ik dit artikel toespits op deze altijd vrolijke Joost Hartman. Ook werden er bij Hartman van die mooie treinen en Match-box autootjes en mondorgels verkocht. Eens kreeg ik er een voor mijn verjaardag, als ik het mij goed herinner van het merk Hohner.

Foto 2

De textielwinkel van Klaas Veldkamp – 1960.

Joost Hartman was dus een geboren Rotterdammer die van zijn jeugd af werkzaam was in de zaak van zijn ouders, die daar een speelgoed- annex sigarenwinkel hadden. Hij begon op jonge leeftijd met een eigen speelgoed- en huishoudartikelenwinkel (in de jaren 60 een veel toegepaste branchevermenging) in Rotterdam-Overschie. Maar Joost had, zoals hij het zelf uitdrukte, ‘weinig rust in zijn achterste’ en wilde weg uit het westen van ons land, hij wilde ‘naar buiten’. In het dagblad Trouw zag hij een advertentie dat er een zaak in Epe te koop werd aangeboden. Dus Joost naar Epe. Hij was erg gecharmeerd van deze winkel aan de Beekstraat, zodat het pand werd gekocht. Er hebben al verschillende winkels in dit pand gezeten, momenteel zit hier Zorgwinkel Epe.

Zijn roep ging hem al snel vooruit. „Er komt een poppendokter”, ging al snel rond in Epe. Zijn eerste klant was een buurmeisje, Maria Kamphuis uit de Weemeweg. Haar pop was kapot. Joost heeft in zijn huiskamer jarenlang vele honderden poppen gerepareerd en vaak heeft hij daarbij wel gedacht „Waarom koop je geen nieuwe, da’s veel goedkoper”, maar ook ouderen bleven zich in die tijd sterk aan poppen hechten. Eerst waren er poppen met houten ‘koppen’, armen en benen gevuld met echt zaagsel. De hele kamer lag er wel eens vol mee. Later kwamen er poppen waarbij de ledematen konden bewegen doordat er elastiek in verwerkt was. Als dat elastiek knapte, was je er nog niet klaar mee. In de oorlogsjaren was er geen elastiek meer te krijgen. Dat betekende dat de armen en benen van poppen niet meer konden bewegen. Joost vond er wat op door van oude autobanden dunne reepjes elastiek te knippen. In de oorlog kwamen er geen poppen meer. Joost vond hier wat op en maakte etalages van gerepareerde poppen die grif van de hand gingen. Hele nachten heeft hij bij kaars- of ander licht poppen gerepareerd.

Foto 3

Foto van de heer Joost Hartman uit het krantenartikel – 1978.

In dit artikel uit 1978 stelt Joost Hartman dat een speelgoedtrein een zeer geliefd artikel was. ,,Eerst had je treinen die je moest opwinden en met stoomaandrijving, maar later werd het allemaal elektrisch. Als vader en zoon naar een trein kwam kijken, probeerde ik er altijd achter te komen, wie er met de trein ging spelen: de vader of de zoon. Toen bepaalde de zoon vaak de keus, maar dit schijnt nu anders te zijn.’’ Bekende merken uit die tijd waren: Märklin, Fleischmann en Trix. ,,Ook zijn er helaas veel spelletjes verdwenen: zoals de tol.’’ Joost herinnert zich nog een oud liedje: ’Tol en slager, vet en mager, vuur en vlam, wie het langste tollen kan’. ,,Maar ook het bokspringen blindemannetje, hinkelen, kaatseballen met één, twee, drie of meerdere ballen, koekhappen, knikkeren, krijgertje spelen, steltlopen, eilopen, hoepelen, bellen blazen, touwtje springen, zaklopen, houtwagen, buskruit, verstoppertje en schipper van ‘Schipper mag ik overvaren, ja of nee? Moet ik dan een cent betalen, ja of nee?’. En dan het touwtjespringen, een touw rondgedraaid door twee meisjes: ‘In spin, de bocht gaat in’ zong de straat. En wie weigerde te springen, wie niet durfde, viel of struikelde, was af. Het touw moest blijven draaien. Dat was een zaak van leven of dood. Helaas worden vele spelletjes niet meer gespeeld’’, mijmerde Joost.

Door gezondheidsproblemen sloot Joost Hartman zijn zaak aan de Beekstraat op 13 februari 1971. Op 27 juni 1985 verhuisde hij naar het verzorgingshuis de Wendhorst in Heerde, waar hij op 7 oktober 1990 op 88-jarige leeftijd kwam te overlijden. Een aimabel mens was heen gegaan.

Bronnen:
¹.) Noord Veluws Dagblad zaterdag 14 januari 1978.
².) Gemeentearchief Epe Hattem Heerde.
³.) Website Wikipedia - De vrije encyclopedie.

Foto’s:
Collectie Lohuizerbrink

* In de jaren vijftig van de 20e eeuw was priktollen onder de jeugd erg populair. De houten priktol loopt naar de onderzijde conisch toe, wordt met een touwtje omwonden dat voor de draaiende beweging zorgt als de tol met een bepaalde beweging op de straat wordt geworpen. Het touwtje moet aan het uiteinde worden vastgehouden, waardoor de tol bij het wegwerpen zal afwikkelen en de draaiende beweging ontstaat. Door de gyroscopische werking richt het snel draaiende corpus zich op en zal de tol op de taats (een metalen punt aan de onderkant) blijven draaien. Bij steeds lagere draaisnelheid zal de verticale stand steeds instabieler worden tot de tol uiteindelijk omvalt en geleidelijk tot stilstand komt. ³)

 

(Gert van den Esschert - lohuizerbrink-epe.nl – 003-2017)

lohuizerbrinklogo 

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Gert van den Esschert

    't Hiplicht was inderdaad van na de speelgoed- en huishoudelijke artikelenwinkel van Joost Hartman. 't Hiplicht was een Kunstnijverheid-boetiek en werd in 1972 geleid door mevr. G. Noordzij-Mulder. Zij was ook actief in de sport en was verbonden aan Sportschool Hanekamp uit Apeldoorn. Zij was in het bezit van de bruine band en gaf In Epe judo-les aan jonge kinderen. De judo-lessen werden gegeven in de Eper gemeentewoning, Ook gaf zij huisvrouwengymnastiek en gymlessen aan bejaarden. Bron: Veluws Nieuws, woensdag 27 september 1972.

  • Sjaan

    Mooi artikel Gert , het zijn toch weer de Rotterdammers , { knipoog } .
    Maar dank jou schrijven , heb ik weer iets van mijn geschiedenis geleerd .
    Groetjes je Buuf .

  • ankie

    Mooi artikel en ik herinner mij meneer en mevrouw Hartman nog goed. Meneer had volgens mij een handicap en droeg aangepast schoeisel. De naam Hiplicht is naar mijn weten van veel latere tijd. Ik denk mij te herinneren dat het in de jaren 70 het Hiplicht heette en er een winkeltje werd gerund door Greetje Noordzij. Wat zij daar verkocht weet ik helaas niet meer.

Iets melden of vragen?
[email protected]

Epe mien däärpien 3

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 was uitverkocht, maar er is een herdruk gekomen die onder meer bij Uitgeverij Gelderland te koop is. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.