Woar blif de tied: Koster, kleermaker, goochelaar en professor Gilles

gillesWe hebben het hier over Johannes Wilhelmus (Willem) Gilles, geboren in Epe op 26 augustus 1865. Hij was de zoon van Wilhelm Gilles en Willemina Mentink. Hij had een zuster, die heette Maria Elisabeth en werd geboren op 13 oktober 1867. Zij woonde het laatste jaar bij haar broer in huis en kwam te overlijden op 14 november 1946. Beiden waren ongehuwd en kinderloos.

De R.K.  parochie uit Epe werd erfgename van de algehele nalatenschap. De naam ‘Professor Guillaume Williams’ was de artiestennaam van de heer Gilles. Het was een excentrieke man. Hij was goochelaar en trad veel op in scholen in de omgeving. Van beroep was hij kleermaker en hij hield geiten. Hij woonde op de hoek Bloemstraat B55, later omgenummerd naar Bloemstraat 1. Het huisje, dat eind maart begin april 1970 werd afgebroken, stond op de hoek met de Quickbornlaan.

Foto 1. J.W. Gilles   1939 (2)

De heer Willem Gilles van beroep kleermaker en tevens koster van de R.K. Kerk – 1939.

De bekendste buurman was de huisarts de heer Th. H.H.A. (Theodorus Hendricus Hermanus Antonius) van Rens, hij werd geboren op 10 april 1924 en overleed op 8 oktober 2003, hij is 79 jaar geworden. De familie Gilles heeft hij niet gekend, want de Gilessen overleden in 1946. Dokter Rens vestigde zich pas op 26 februari 1953 als huisarts aan de Bloemstraat 3 en stopte zijn praktijk op 1 februari 1990.

Foto 2. Hoek Quickbornlaan   Bloemstraat 1   B55   1946 (Custom)

Het huisje van Willem Gilles op de hoek Bloemstraat – Quickbornlaan – 1968.

Naast zijn hoofdberoep als kleermaker, was Willem Gilles vertegenwoordiger van Turkenburgs Zaden. Als de tijd daar was, bracht hij de tuinbouwzaden keurig verpakt per kruiwagen rond. Bij slecht weer droeg hij dan altijd zijn regencape. Tevens was hij vanaf 1903 tot 1911 koster in de Katholieke Kerk. Willem Gilles nam in 1911 ontslag wegens ‘te weinig verdiensten’. Een ander verhaal is, dat doordat hij geiten hield, de geur van die beesten in zijn kleren zat en dat verspreidde in de kerk nogal een penetrante lucht. Dit was voor de toenmalige pastoor H.W.M. (Henricus Wilhelmus Maria) Bianchi reden om hem te ontslaan. Waarschijnlijker is het dat hij ‘onder druk’ zelf is opgestapt. De heer Bianchi was pastoor te Epe van 1903 tot 1920 en werd opgevolgd door pastoor B.H. (Bernhard Henricus) Som.

Foto 3. De R.K. Kerk met pastorie   1946 (Custom)

De R.K. Kerk aan de Hoofdstraat heeft hier vanaf 1914 tot 1966 gestaan – 1946.

Op 20 januari 1946 kwam Willem Gilles te overlijden. Hij is 80 jaar geworden en begraven op het R.K. kerkhof aan de Wisselseweg. In een ‘kennisgevingsbericht’ in het Veluws Nieuws van Turkenburg’s zaadhandel te Bodegraven, werd aangekondigd dat: gevolge gevende aan den wensch van wijlen onze agent den heer J.W. Gilles te Epe geven wij kennis dat ons agentschap thans zal worden voortgezet door den heer J. Veenbergen, Officiersweg 242 in Epe. De advertentie vervolgt met: Dankbaar gedenkende de actieve wijze waarop wijlen de heer Gilles de behartiging onze belangen gedurende een kwart eeuw heeft voorgestaan, bevelen wij zijn opvolger den heer Veenbergen gaarne bij u aan. 

Foto 4. Bloemstraat 1   B55   1964 (Custom)

Het huisje van Willem Gilles op de hoek Bloemstraat – Quickbornlaan - 1964

In een ander persbericht in dezelfde krant stond onder andere: met hem ging een merkwaardig figuur heen, bekend om de groote verscheidenheid aan ‘ambten’ welke hij hier bekleedde, zoals koster, goochelaar, besteller e.m. Tot op de laatste week voor zijn dood legde de oude Gilles een groote activiteit aan den dag en liep menigen kilometer om circulaires voor „Turkenburg” te bezorgen; aan fietsen deed hij niet. Wij zullen er niet ver naast zijn wanneer we vertellen dat hij, met kleine onderbreking, ongeveer 40 jaar koster van de R.K. Kerk* is geweest. Het meest was Jan Willem Gilles vermaard door zijn optreden als „Prof. Williams”. Gedurende de laatste herfst heeft hij nog 15 voorstellingen mogen geven. Men zal zich het beeld van dezen typeerende Epenaar nog lang herinneren.  

* Of J.W. Gilles na zijn terugtreden in 1911 later weer voor een tweede periode werd aangesteld als koster, heb ik niet kunnen achterhalen.

adv 

Trouwens, de taak van koster was in die tijd nogal omvangrijk: (In oud Nederlands)

“Instructie voor den Koster der bijkerk van den H.Martinus te Epe Parochie Vaassen”.
Tegen een vaste beloning van twintig gulden ’s jaars is:
 “De koster verplicht de Kerk met alles wat zich daarin bevindt ten allen tijde zindelijk en rein te houden, al het koperwerk ter behoorlijke tijde te schuren en de verdere meubelen te reinigen. Hij is alzoo vooral verpligt te zorgen voor frisse lucht en de gehele Kerk van spinrag gezuiverd te houden, hij zal wekelijksch de gangen en vloer bij het Altaar stoffen en als het nodig is schrobben, maandelijksch Communiebank Biecht en Preekstoel, zitbanken en verder houtwerk afvegen en twee malen ’s jaars met zeepwater schoon afnemen en ter behoorlijke tijd de geheele vloer, ook onder de banken schoonmaken, alsmede de schuine gewangen onder de ramen steeds van stof gezuiverd houden.  Zullen hetgeen hier wegens het schoonhouden der Kerk gezegd is, geacht worden ook op de Sacristie Kamer, gang en zangzolder toepasselijk zijn. Hij is belast met het sluiten en ontsluiten van der Kerk en bewaring der sleutels, hij zal zorgen dat er steeds kaarsen, hosties, wijn, wierook enz. voorhanden zijn en bij benodiging van de pastorie te Vaassen moeten halen. Hij zal bij aankomst van de Pastoor of Kapelaan het paard moeten afnemen en verzorgen en op tijd weer inspannen en voorbrengen. Als de Pastoor of Kapelaan te Epe overnachten, zal hij voor het bed, vuur en licht zorgen, zoo ook voor het ontbijt na afloop der H.diensten. De uitgaven voor een en ander mogen in rekening gebragt worden. Hij zal de paden en plantsoenen in goeden staat houden en ter gelegene tijd het hek sluiten en ontsluiten, waarvoor hij tot vergoeding het grasgewas zal genieten, hetgeen hij echter ook ter behoorlijke tijd zal moeten afsnijden”.  

Aldus opgemaakt te Vaassen den 6 April 1856, Het Parochiaal Kerkbestuur. (Op 16 juni 1903 werd Epe een zelfstandige parochie tot 29 juli 2014)

foto 5 en 6

Afbraak van het voormalige huisje van Willem Gilles en zijn zuster Maria Elisabeth - 1970

Na de familie Gilles woonden er nog een aantal ander mensen op de hoek Bloemstraat met de Quickbornlaan te weten: Derk J. Fiks van 10 december 1946 t/m 15 juli 1958, Martinus J. Esman van 28 juli 1958 tot en met 4 november 1963 en de heer Hermannus van Limburg van 16 december 1963 tot en met 7 februari 1970.

Foto 7 (Custom)

Kantoor van de Stedenbouwkundige dienst op de hoek Bloemstraat – Quickbornlaan – 1985.

In april 1970 werd het huisje gesloopt. Ruim 15 jaar bleef deze hoek van de Bloemstraat -  Quickbornlaan nagenoeg een lege bouwkavel. Wel werd hier op dit stuk grond een tijdlang de Stedenbouwkundige dienst gevestigd. Het waren de heer Gerard Tibben en zijn vrouw Rieneke Tibben-Groen die door het bouwbedrijf Van Norel op deze plaats een nieuwe woning lieten bouwen met daarbij een administratiekantoor. In december 1986 werd het pand in gebruik genomen. Ze verkochten echter hun pand weer in 1998 en verhuisden naar de Feithenhofweg, eveneens in Epe. Momenteel wonen hier op deze locatie Wim en Gill Bagerman.

Foto 8. Bloemstraat 1   1992 (Custom)

Het huis van de familie Tibben – 1992.

Bronnen:
- Boek:  Epe In Prenten en Verhalen – van auteur J. (Jan) Gerard uit 2002.
- Boek:  Geschiedenis St. Martinus-Parochie Epe – 1903-1978
- Streekarchief Epe Hattem Heerde gevestigd Sint Martinusplein 16 in Epe – 2015
- Website: inoudeansichten.nl

Foto’s:
Collectie Lohuizerweg
(Gert van den Esschert – lohuizerbrink-epe.nl – 008-2015)


Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

 

Iets melden of vragen?
[email protected]

 

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 was uitverkocht, maar er is een herdruk gekomen die onder meer bij Uitgeverij Gelderland te koop is. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.