Woar Blif de tied - Een toevluchtsoord in bangen tijd (2)

De zoete inval voor onderduikers

05. Rogge maaien CustomDe eerste jaren heeft men die schuilplaats niet nodig. De familie Van Essen had toen ook niet kunnen denken, dat zij in de komende jaren zoveel mensen zou herbergen, die zich op de een of andere manier veilig moesten stellen voor terreur en vervolging. Begin september 1942 kreeg de familie Van Essen bezoek van een heer uit Voorburg, die zij wel kenden, omdat hij dikwijls bij hen kwam, als hij in Epe logeerde. Hij kwam eens informeren, of er bij hen nog plaats was voor berging van meubels. Al heel gauw bleek uit de loop van het gesprek, dat dit niet de eigenlijke reden was van zijn bezoek. Het hoge woord kwam er tenslotte uit: "of ze soms Joden konden herbergen?" Van Essen en zijn vrouw dachten daar niet lang over na en stemden dadelijk toe om hen te ontvangen. Aan het grote risico er aan verbonden, dachten ze niet.

 

 

plattegrond 1

En zo kwamen op 5 september de heer en mevrouw Van Leeuwen uit Scheveningen bij hen die tevens hun dochter meebrachten. Deze dame, die reeds in Heerde was ondergedoken, ontmoette in de auto-bus, waarmee ze reisde, haar ouders, die op weg waren naar Epe. En daar deze een eigen huisje ten gebruike zouden krijgen, leek het hun het beste om met elkaar naar Epe te gaan. Zo kwamen ze bij de familie Van Essen aan en ze betrokken het huisje, waar ze geheel voor zichzelf zorgden. De bonkaarten kregen ze een jaar lang uit Den Haag gestuurd. Later ontvingen ze vervalste persoonsbewijzen, die in Zeist vervaardigd waren, onder de naam van Kamps. De heer Van de Roest, onze gemeentesecretaris, zorgde voor de nodige papieren en ook de heren Sijens en H. van Ouwerkerk hadden daarin een werkzaam aandeel.

04. Achter de boerderij van Herman van Essen

De achterzijde van de boerderij van Herman van Essen –1942.

 

De familie Van Essen zorgde, dat ze al 't geen ze nodig hadden, kregen, zodat ze zich nooit behoefden te vertonen. Toen echter de eerste angst voorbij was, werden ze zorgeloos en gingen zelf dikwijls naar 't dorp, waar ze soms wel drie keer per dag gezien werden. Dit was de familie Van Essen wel een grote ergernis. Zij zetten immers alles op 't spel om die mensen voor een erger lot te bewaren en nu konden ze toch op z'n minst van die Joodse familie verwachten, dat zij van hun kant ook alles zouden doen, om het voor de familie Van Essen niet moeilijker te maken, dan het al was. De Jodenfamilie breidde zich intussen uit. Er waren 4 andere Joden bijgekomen. Dit aantal wisselde wel eens, doch vast waren er altijd 5 Joden.

Na de grote staking op 30 april en 1 mei 1943, kreeg de familie Van Essen hun eerste onderduiker, namelijk Herman Bosch uit Vaassen, die daar op de ijzerfabriek werkte. De vader van H. Bosch was één van de voormannen van een toen verboden politieke partij en werd als zodanig gezocht. De hele familie vluchtte en zwierf in de bossen rond. Toen kwam een ultimatum. Indien de vader 's morgens om half negen er niet was, zou Herman worden doodgeschoten. Dus nam ook H. de benen en belandde tenslotte bij Van Essen. Hij bleef daar een week. Toen kon hij weer terugkeren naar de fabriek, wijl een Duitse baas daartoe zijn bemiddeling verleende.

Later in Mei kreeg de familie Van Essen bezoek van den heer Sarelse uit Amsterdam, die wel eens een vacantie in hun huisje had doorgebracht. Deze kwam onderdak vragen voor zijn broer Jan, die zich moest melden voor arbeid in Duitsland. En dat onderdak werd weer met gulheid gegeven en zo verscheen 25 Mei Jan Sarelse te Epe. Bonkaarten had hij niet. Er was echter een comité in Epe, dat in dergelijke gevallen voorzag. Het bestond uit mevrouw E.J. van Lohuizen van Wielink en de heren T. Jonker en D. Hendriks. Dit comité was op eigen initiatief begonnen bonnen enz. te verstrekken aan Joden en andere onderduikers. Later werd dit werk opgenomen in de grote Landelijke organisatie voor onderduikers. (L.O.). Die J. Sarelse is ook slechts een week bij de familie Van Essen geweest. Men vond het beter, dat hij dan eens hier, dan eens daar een week was. Door de omstandigheden gedwongen, zag hij zich toch eindelijk weer genoodzaakt naar Amsterdam terug te keren. En zo bracht Van Essen hem op zekere avond naar het station. Daar aangekomen, bleek, dat de trein juist vertrokken was, dus keerden beiden weer naar de Wachtelenberg terug. Toen ze thuis kwamen waren daar mevrouw Roelants en mejuffrouw Van Lohuizen op bezoek, aan wie ze het geval vertelden. Mevrouw Roelants bood hem toen dadelijk onderdak aan en zo was J. voorlopig weer gered.

05. Rogge maaien

Herman van Essen is hier achter zijn boerderij aan het rogge maaien met de ´zig´. Zijn vrouw Johanna van Essen bindt de rogge samen tot schoven. Nu liggen hier de voetbalvelden van s.v. Epe – 1941.

 

In die tussentijd waren weer nieuwe onderduikers bij de familie Van Essen gekomen, namelijk Jan Albertus uit Wissel en Dries Bakker uit Doornspijk, neven van de familie Van Essen, die eveneens naar Duitsland moesten. Dries Bakker bleef slechts enkele weken en vertrok daarna weer naar zijn huis in Doornspijk. Jan Albertus bleef. Hij was al verschillende maanden daar, voor zijn familie wist, waar hij was. Terwijl die beide jongens daar waren, sloeg op zekere nacht, om kwart voor één de hond aan. Gelijkertijd werd op het slaapkamerraam getikt. Men begreep wel, dat het bekenden moesten zijn, die wisten, waar de familie sliep. Toen Van Essen de deur open deed, stond de familie Schijveschuurder, bestaande uit vader, moeder en een kindje van ruim twee jaar, ook Joden, voor hem.

Vlak bij de boerderij van Van Essen staat een groot houten zomerhuis, eigendom van de familie Vogel, die daar 's zomers vaak verblijf hield. Dààr had de familie S. zich ook reeds verborgen gehouden. Toen er eens een paar onrustige dagen waren, had Van Essen de hele "Blauwvoet" dichtgemaakt met luiken, om het huis onbewoond te laten schijnen en had de familie S. die dagen in volslagen donker gezeten, alleen met een klein kaarsje. Weer nam Juffrouw Van Essen het kleintje bij zich, (ze had het al eens eerder veertien dagen verzorgd) en dagelijks werd de familie S. van eten voorzien. Wat moest Van Essen beginnen? Bedden hadden ze niet meer over. Van Essen stond echter resoluut z'n plaatsje naast zijn vrouw af aan mevrouw S. en het kleintje en ging zelf met den heer S. bij de anderen in het hooi op de deel. De andere dag kregen ze een plaatsje in het huisje bij de andere Joden, doch slechts voor een week, daar de andere Joodse familie ... ze niet langer durfde te houden!!! Het comité, dat de belangen dier soort mensen behartigde, zorgde toen verder voor hen.

06. De Blauwvoet

Huize De Blauwvoet hier op de foto als een modern vakantiehuisje stond/staat tegenover de boerderij van de familie Van Essen, en wordt heden ten dage verhuurd aan toeristen – 2016.

 

28 September 1944. Juffrouw Van Essen en haar zoontje Gerrit waren jarig. En terwijl men onder gezellig samenzijn deze beide verjaardagen vierde, werd geklopt en stond de heer Reitsma, de boekhandelaar, voor de deur. Of er nog plaats was voor een onderduiker? En weer antwoordde Van Essen: "Ja"!

En zo kwam Marinus Schoots uit Heerde diezelfde avond nog bij Van Essen, waar hij met zijn neus in de boter viel en de verjaardagen nog mee kon vieren. Deze M. Schoots was ook gedwongen geweest in Duitsland te werken, waar hij chauffeur werd bij een transportkolonne. Toen hij in Frankrijk was, zag hij kans te ontsnappen en verborgen in de vleugel van een vliegmachine, was hij eindelijk op het vliegveld Deelen geland. Vandaar zag hij kans om naar Barneveld te komen, waar hij wilde onderduiken. Hij moest daar echter f 30,00 per week betalen, wat hij niet bij machte was te doen. (Een prachtig voorbeeld van de hebzucht van sommige mensen, die onder het mom van hulpvaardigheid en vooral vaderlandsliefde natuurlijk, zich zelven trachten te verrijken ten koste van zulke opgejaagden). Tenslotte kwam hij in Epe terecht.

 

-Wordt morgen vervolgd: Hulp voor onderduikers bij de Ossenstal en in Renderloo -

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

Iets melden of vragen?
[email protected]

Epe mien däärpien 3

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

buukies

Twee prachtige boeken van Gert. De eerste druk van deel 1 is uitverkocht, maar er komt vermoedelijk een herdruk waarvoor hier kan worden ingeschreven. Deel 2 is nog bij de boekhandels Bosch en Bruna in Epe verkrijgbaar en bij de uitgever aan de Hoofdstraat ook online.

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.