Putten, 2 -10-1944 - 2-10-2019

herdenkingshof 1Vandaag wordt in mijn geboorteplaats Putten herdacht dat er 75 jaar geleden de beruchte oktoberrazzia plaatsvond die het leven kostte aan 552 mensen. Zij kwamen om in Duitse concentratiekampen. Van de ruim 600 weggevoerde mannen kwamen er slechts 48 terug, waarvan er 5 naderhand nog overleden door de ontstane ontberingen.

Het lot is grillig. Ik ben in augustus 1945 geboren, mijn vader heeft de oorlog dus overleefd. Mijn oudere broers en zussen vertelden, vaak heel geëmotioneerd, dat er bij ons thuis Duitsers aan de deur kwamen om mijn vader te halen. Mijn moeder, die bezig was haar gehandicapte dochter te verzorgen, gaf te kennen dat hij weg was, hij zat in de kerk, zoals dat was bevolen door het Duitse gezag. ‘Als we hem vinden schieten we hem neer”.

Mijn moeder antwoordde ijzig kalm dat hij er niet was. Een van mijn broers, hij was toen 10 jaar, dacht in een flits: “Maar moeder liegt nooit!”. Hij kon net op tijd zijn verwondering onderdrukken en heeft ondanks zijn jonge leeftijd mijn vader niet verraden. Een Duitser stond al met een voet op de trap, toen een Nederlandse politieagent, de politie moest mee op mannenjacht, de mof kon overtuigen dat er hier niets te halen viel. Misschien heeft de verschijning van mijn gehandicapte zus, ze hadden haar in bed gelegd alsof ze doodziek was, mijn vader wel gered. De Duitsers waren doodsbang voor besmetting. En wat was er gebeurd als mijn broer spontaan had gereageerd op de uitzonderlijke leugen van mijn moeder?

Iedereen kent het verhaal wel van de razzia, er is veel over geschreven. In de zeventiger jaren wist men de oorzaak van het hoge sterftecijfer onder de Puttense mannen. Ze zouden door hun orthodoxe geloof gezagsgetrouw zijn, ook aan de vijand, gehoorzaamheid zat hen in bloed. Onderzoek heeft uitgewezen dat het sterftecijfer onder de Puttenaren niet boven het gemiddelde was; de weeromstandigheden, een natte en koude herfst en een lange strenge winter en ook het gesleep met de gevangen om ze uit de handen van de bevrijders te houden waren de oorzaak van het hoge dodental onder alle groepen gevangenen. Bovendien kwamen lang niet alle slachtoffers van de razzia uit Putten, door de slag om Arnhem bijvoorbeeld waren er veel evacués in het dorp. Professor Beatrice de Graaf, haar overgrootvader Evert de Graaf, hij overleed al op 29 oktober 1944, en zijn zoon kwamen ook om, betitelde de stelling dat de Puttenaren eigenlijk door hun lijdzame houding veelal hun eigen dood hadden bespoedigd, terecht als ‘randstedelijke arrogantie’.

Vanavond zal er een kranslegging zijn bij het monument, H.K.H. Prinses Beatrix zal spreken met de nabestaanden, het zal voor hen een heel emotionele dag zijn. Er is ook nog iets goeds te vertellen: veel Puttense mannen werden tewerkgesteld in Ladelund, elke dag zagen de bewoners uitgemergelde doodzieke mannen door het dorp voorbijkomen op weg naar hun graafwerk dat dagelijks voor velen de dood betekende. De pastor van het dorp, Johannes Meyer, ooit een nationaalsocialist, zag met zijn parochianen wat het nazigeboefte had aangericht. Hij kon niet heel veel doen, want op helpen stond de doodstraf. Hij heeft wel de doden een graf met hun naam kunnen geven. Na de oorlog is er een vriendschapsband ontstaan tussen de twee dorpen. Elk jaar liggen er weer Duitse kransen bij het monument. Een kaarsje in het duister…..

Wat veel mensen nog altijd steekt is de lage straf die General Christiansen, de verantwoordelijke Duitse bevelhebber, kreeg: 12 jaar gevangenschap. In 1951 verleent H.M. de Koningin hem gratie vanwege zijn ‘hoge leeftijd en zwakke gezondheid’. Deze arrogante naziboef zou bijna 93 jaar worden, werd ereburger van het Duitse Wyck, waar hij na zijn gevangenschap als een held werd binnengehaald. Ook werd er een straat naar hem genoemd.
Hij was lid van de Wehrmacht, dezelfde Wehrmacht waarvoor de rechtse AfD’er Gauland eens een lans brak door te beweren dat de Duitsers onderhand maar eens trots moesten zijn op de soldaten van Duitse Wehrmacht die vochten in 2 wereldoorlogen. Gevaarlijk, zo’n slecht geheugen…

De dramatische, sombere houtsneden zijn van de Puttense kunstenaar Jo Bezaan. Zijn zoon, 24 jaar, werd weggevoerd. Zijn ouders hebben nooit een bericht van overlijden gehad.

putten 1944

de herfsthemel is verduisterd, putten brandt,
‘t zatte lallen van het brandstichtend geboefte
zou levenslang rondspoken in de geschokte geest van hen,

die hun vaders en zonen nooit meer terug zouden zien
de bloei van een veluws dorp in enkele maanden geknakt
verdwenen, vertrapt, vernietigd, naamloos tot stof vergaan

die moeders die nog vertrouwde voetstappen meenden te horen
de zachte klop aan de deur van hun verloren gewaande geliefde
hoe vaak zullen ze wakker zijn geschrokken uit een boze droom

voor velen zou elke dag beginnen met het verschrikkelijke last
van het tergend trage besef dat het leven ontglansd blijft
zijn voetstappen op ’t tuinpad?, z’n stem in de nacht?, een illusie,

de tijd heelt traag de wonden, eeuwige diepe littekens resten
misschien ook wel bij de daders van toen die hun herinneringen hebben
aan een helse tijd waarin zij deel uitmaakten van een duivelse macht

slechts het onmenselijke vertrouwen in het goede van de mens
geeft de dapperen de moed verder te gaan in onze wereld
die vaak duister is, maar waarin soms een kaars wordt ontstoken

8404161002162602

Putten 1

Putten 2

Putten 3

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

 

Iets melden of vragen?
[email protected]

 

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.