Tussen schapen, keutels en heidehaantjes de Renderklippen over

schaapskudde renderklippen (1)Hij heeft een baan die ongetwijfeld veel mensen ambiëren. Hij vertoeft de hele dag in de natuur, is zo vrij als een vogel en laat anderen het meeste werk doen. Wie wil dat nou niet? Toch waren er deze zomer niet veel mensen die in zijn voetsporen wilden treden. Op zes middagen kon iedereen mee op pad met Lammert Niesing, de herder van de schaapskudde op de Renderklippen. Er werd maar heel weinig gebruik van gemaakt. Ik banjerde wel een middagje mee.

Vroeger dirigeerden herders hun kudde met de ‘kluutschöppe’, een lange stok met daaraan een metalen schepje waarmee ze grond naar schapen gooiden die uit de koers dreigden te gaan. Lammert Niesing heeft het een stuk makkelijker. Het vuile werk wordt verricht door Missie (6) en Bob (10), twee Border Collies die de hele wandeling geconcentreerd de bewegingen van de kudde volgen en op elk commando van hun baas feilloos doen wat van ze verwacht wordt. Soms hoeven ze alleen maar strak naar een schaap te kijken om het dier te bewegen dichter bij de kudde te gaan lopen. Fascinerend om ze aan het werk te zien.

schaapskudde renderklippen (20) Bob is inmiddels zo oud, dat hij zich aan het voorbereiden is op de vut, niet zo veel (kilo)meters hoeft te maken als Missie en er meer voor de gezelligheid bij loopt. Binnenkort gaat zijn baas op zoek naar een jonge opvolger. ,,Ik denk dat het weer een Border Collie wordt, dat zijn ideale honden voor een schaapherder. Als zo’n jonge hond een paar keer ziet hoe Missie reageert en wat ze doet, leert ze het vanzelf al heel snel, zonder intensieve training. Ik heb wel eens de fout gemaakt om er een Duitse herder bij te doen. Maar die happen nog gauw even naar een schaap dat ze naar de kudde hebben gedreven, die zijn niet echt geschikt voor dit werk. Christien Mouw in Elspeet heeft trouwens wel eens met Mechelse herders gewerkt, dat ging ook goed’’, weet Lammert. Bob blijft wel mee op pad gaan als zijn opvolger actief is, maar mag met pensioen.

Eind augustus/begin september komen er ook zes rammen bij de ruim 130 schapen tellende kudde. Zij moeten ongeveer 100 volwassen ooien bevruchten, zodat de kudde begin volgend jaar van vers bloed wordt voorzien. Vroeger liep er in het najaar één ram bij die alle ooien in zijn eentje moest dekken. ,,Dan had hij een juten zak voor z’n gevalletje hangen. Een schort noemden ze dat wel.’’

‘Vroeger’ was nog in de tijd dat zijn vader Teun herder van de kudde was. Hij droeg in 1996 het stokje over aan Lammert. ,,Het ging niet alleen bij ons over van vader op zoon. De vader van zijn vader was ook schaapherder, diens vader ook; zo zouden we bij wijze van spreken kunnen doorgaan tot het begin van de jaartelling. Mijn zoon Bastiaan is inmiddels ook weer schaapherder, eens in de zo veel tijd neemt hij voor me waar.’’

schaapskudde renderklippen (25)Hij geniet bijna elke dag van zijn werk, één van de oudste beroepen ter wereld. ,,Het is eigenlijk een heel apart beroep, het moet een beetje in je zitten. Op z’n tijd moet je hard kunnen werken, maar je moet ook heel lui kunnen zijn. Want overdag ga je met de beesten op pad en dan moet je geduld hebben omdat de schapen hun eten bij elkaar moeten scharrelen.’’

Zijn werk bestaat niet alleen uit wandelen met de kudde. Hij mest de kooi regelmatig uit, moet vanaf medio december bijvoeren, werkt aan het onderhoud van de gebouwen, verzorgt administratie, moet zelfs een aantal vergaderingen bijwonen, zorgt ook voor verversing van de website en heeft zo nog een aantal klussen. En in de lammertijd is hij hartstikke druk om moeders met hun pasgeboren jongen af te zonderen van de rest van de kudde, om te helpen bij zware bevallingen enzovoorts. Het komt dan regelmatig voor dat hij ’s avonds laat nog even vanuit zijn woonplaats Marle komt kijken of er nog iets bijzonders te verwachten is.

De schaapskooi op de Renderklippen, die in 1956 is gebouwd, is zijn uitvalsbasis. Veel meer dan 130 schapen kan hij daar niet hebben. Vooral in de lammertijd is het al een kwestie van passen en meten. ,,Na de MKZ, toen we opnieuw moesten beginnen, hadden we een jaar vijftig schapen. Dat was eigenlijk hartstikke mooi, toen hadden ze alle ruimte. 130 kan nog net, meer moet je er echt niet willen.’’

schaapskudde renderklippen (21)De kudde bestrijkt een veel groter gebied van alleen de heidevlakte rond de kooi, omdat de schapen voor onder meer de gemeenten Epe en Heerde ook ingezet worden om jong groen dat op ongewenste plaatsen omhoog schiet, weg te grazen. Daardoor is de kudde soms moeilijk te vinden. ,,Maar soms lopen er zo veel mensen tussen, dat de schapen helemaal onrustig worden en het beter voor ze is om diep het bos in te duiken. Vergis je niet, in de lammertijd komen hier wel 5000 mensen. Het is natuurlijk ook hartstikke leuk om een kudde schapen op de hei te zien, zeker als er lammetjes bij zijn. Eén  van de voornaamste redenen om de kudde in stand te houden, is ook om mensen er van te laten genieten. Daarnaast heeft de kudde ook een educatieve functie – er komen nog wel eens scholen hier – en dragen we bij aan de instandhouding van dit ras, het Veluws heideschaap. Daar zijn er nog ongeveer 1500 van in Nederland.’’

Er lopen twee zwarte schapen bij. ,,Vroeger, toen ze veel grotere kuddes hadden, hadden herders op elke 50 schapen één zwart schaap. Dan kon je al heel snel zien uit hoeveel schapen de kudde bestond. Maar dat is al lang niet meer en zeker hier niet. Maar tenminste één zwart schaap moet je er wel bij hebben, dat hoort er eigenlijk wel bij, dat zogenaamde zwarte schaap van de familie.’’

De wandeling van vanmiddag in de miezerige regen moet over de heuvels en vervolgens dwars over de heide naar het Pluizenmeer leiden. ,,Als de schapen dat ook willen tenminste, want daar zijn we van afhankelijk.’’ Schapen zijn immers stronteigenwijze beesten. Als ze geen zin hebben, loop je er als herder voor Piet Snot bij. Dan gaan ze gewoon hun eigen weg. Maar deze middag doen ze wat de herder en de honden willen. Onderweg knagen ze gras tussen de heidestruiken, blaadjes van jonge bomen en de onderste bladeren van grote bomen, precies waarvoor ze hier op de heide lopen. De vijf volwassenen en zes kinderen die ook meewandelen, moeten net als wij permanent goed uitkijken waar ze lopen. Een gat onder een heidestruik zie je nauwelijks. Bovendien bemesten de schapen de heide voortdurend, ze laten een heel spoor van grote en kleine keutels achter. Voor je het weet trap je in de poep, zo ervaart een meisje tot haar ontzetting.

Op een gegeven moment rukt Lammert een heidestruik los van de grond. ,,Kijk eens, larven van het heidehaantje’’, zegt hij, terwijl hij wijst op wat witte wormpjes. ,,Ik heb ook al heidehaantjes gezien.’’ De beruchte bruine kevertjes vreten onafgebroken aan heideplanten, die daardoor uitdrogen en bruin en kaal worden. Ze zijn er de oorzaak van dat de heidebloei dit jaar wat tegenvalt en er niet één grote paarse gloed op het gebied is te zien. ,,Vroeger werden ze bestreden door te branden, maar dat mag niet meer. Daardoor is er nu eigenlijk weinig tegen te doen’’, weet de herder.

schaapskudde renderklippen (8)

Het rotbeestje is alleen te bestrijden met zware chemicaliën, maar daar zijn andere kleine diertjes ook de klos van. En daar barst het van op de Renderklippen, ondanks de enorm recreatieve druk op het terrein. ,,Er zijn hier geloof ik wel 350 soorten paddenstoelen, insecten, vlinders en dergelijke. Ik zie natuurlijk ook wel eens wat, maar ik heb nog nooit zo veel verschillende soorten gezien.’’ Hij ziet alleen aan het grote aantal zwaluwen dat de kudde begeleidt dat er veel insecten zitten. ,,Die zwaluwen vliegen altijd bij de kudde als we op pad zijn. Door de schapen springen en vliegen insecten uit de heide, daar zijn de zwaluwen op uit.’’

Hij komt ook wel eens grotere beesten tegen. Ziet wel eens reeën en edelherten en af en toe kuieren wilde zwijnen in de directe omgeving van of zelfs wel dwars door de grazende kudde. ,,Ik heb ook wel eens een volkomen gaaf dood everzwijn zien liggen. Binnen twee weken was alles weg; dieren ruimen zo’n lijk op.’’

Bij het Pluizenmeer snuffelen de schapen nieuwsgierig aan het kunstwerk ‘Familie Schaap’, door Susan van Nuijs en Lammy Alons gemaakt van hout en wol. ,,Daar hebben ze altijd wel belangstelling voor’’, weet Lammert uit ervaring. ,,Ik kom hier toch wel zo eens per week omdat het gewoon een hartstikke mooie plek is, maar de schapen vinden het hier nooit zo lang leuk. Om de één of andere reden groeien hier niet veel dingen die ze echt lekker vinden.’’

schaapskudde renderklippen (15)

Op de terugweg wandelen de dieren in alle rust naar de schaapskooi. ,,Moet je ze eens zien in de periode waarin ze bijgevoerd worden. Dan lopen ze er op de terugweg zo hard naar de kooi omdat ze weten dat ze daar voer krijgen, dat ik ze niet eens kan bijhouden.’’

Vlak voor wat formeel en lachwekkend de ‘uitkijktoren’ van de Renderklippen wordt genoemd, staan acht mensen ons op te wachten. ,,Er staan vrijwel altijd mensen als ik terug kom met de kudde. Dat kan ik me wel voorstellen, het is natuurlijk een prachtig gezicht, zo’n kudde schapen op de hei. Dat vind ikzelf ook nog steeds.’’

schaapskudde renderklippen


schaapskudde renderklippen (22)Hopelijk kunnen we daar allemaal nog lang van genieten. Dat is geen zekerheid, want de provincie Gelderland subsidieert de kudde dit jaar voor het laatst. ,,Gedeputeerde Jan Jacob van Dijk heeft gezegd dat er volgend jaar zeker geen subsidie van de provincie zal komen’’, aldus Lammert. ,,Dat scheelt rond de 20.000 euro per jaar. Hoe dat moet worden opgelost, weet ik niet. Het bestuur zoekt naar oplossingen. Ik wacht het wel af, ik kan er toch weinig tot niets aan doen.’’
Eigen initiatieven van de Stichting Schaapskudde Epe/Heerde leveren tot nu toe lang niet genoeg op. De wandelingen in de zomermaanden trokken maar weinig betalende deelnemers. De schapen kunnen voor 50 euro per jaar geadopteerd worden. ,,Ik houd dat niet precies bij, maar geloof dat er ongeveer honderd zijn geadopteerd, dus je kunt er nog dertig adopteren’’, zegt Lammert.

De gemeenten Epe en Heerde  subsidiëren de kudde elk met 30.000 euro per jaar. Voor Epe weet ik wel een oplossing. Zie af van het aanleggen van een hek en wildroosters die wilde zwijnen buiten de bebouwde kom moeten houden. Dat scheelt bijna 130.000 euro. Gebruik dat geld om de komende jaren 10.000 euro per jaar extra bij te lappen voor de schaapskudde en blijf dan meteen de kosten, ook 10.000 euro per jaar, betalen voor de instandhouding van het hertenkamp aan de Dellenweg, waar de gemeente van af wil. Je moet er toch niet aan denken dat èn de schaapskudde èn het hertenkamp verdwijnen, maar we wel een ‘zwijnenkerend’ raster hebben in Epe.

schaapskudde renderklippen (3)

We gaan op pad, de kudde verlaat de weide, op weg naar de heide.

schaapskudde renderklippen (4)

schaapskudde renderklippen (5)

schaapskudde renderklippen (6)

schaapskudde renderklippen (7)

schaapskudde renderklippen (9)

Bob (10) geniet nog steeds veel respect van de kudde.

schaapskudde renderklippen (10)

schaapskudde renderklippen (11)

schaapskudde renderklippen (12)

Het bos in, op naar het Pluizenmeer.

schaapskudde renderklippen (13)

Schapen zijn geen grote drinkers. Zelfs als ze op een warme dag op pad zijn geweest, drinken er maar heel weinig een paar slokjes uit het Pluizenmeer. Missie en Bob daarentegen duiken er meteen in.

schaapskudde renderklippen (14)

schaapskudde renderklippen (16)

In het kader van het Eper Tijdpad staan kunstwerken bij het Pluizenmeer die met schapen te maken hebben.

schaapskudde renderklippen (17)

Mjam mjam mjam, lekker gras en groene blaadjes.

schaapskudde renderklippen (18)

Hoe dichter bij de kooi, hoe meer de schapen samendrommen.

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

Terzijde

samen

Houd vol, we moeten met z'n allen door deze crisis. Houd rekening met elkaar en wees extra lief voor iedereen die dat nodig heeft.

 

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.