Het onderwerp van deze column heeft alles met heimwee te maken en ook met geluk. Heimwee naar een verleden dat gedeeltelijk niet meer terug komt. Heimwee naar mijn vrienden Dona Luzia en Sr. Zico. Heimwee naar één van de intiemste momenten van hun dagelijkse routine: samen met een houtfornuis voor het middageten zorgen.  

Nou ja, samen… zij door staand het daadwerkelijke werk te verzetten en hij door haar zittend te stimuleren met zo nu en dan een onbeduidend woordje.

Heimwee naar het heel eenvoudige decor met ijzeren pannen en potten op een door lange stukken hout gevoed vuur.

Het geluk dat ik toen vond in hun vriendschap bij hen thuis in de grote en simpele keukenruimte van een honderdjarige boerderij, waar ik al vanaf de jaren zestig gedurende mijn vakanties kwam, later ook met vrouw en kinderen. Het geluk bij een houtfornuis waar het eentonige, maar smakelijke eten werd voorbereid: rijst en bruine bonen, wat vlees en inheemse groenten. Het geluk dat ik daar aantrof bij dit bijna ritueel gebeuren van het eten rond het met bakstenen en rood gekleurd cement gebouwde fornuis. Het geluk dat je toen voelde in de rij van grote en kleine mensen met hun wit emaillen bord in de hand.

Daar heb ik het eenvoudige houtfornuis leren kennen en waarderen als een element van geluk. Daar heb ik geleerd dat eten dat is bereid op een houtfornuis , een andere smaak heeft dan wanneer datzelfde eten op gas is klaargemaakt. Bruine bonen gekookt op gas kan niet op tegen de bruine bonen bereid  op een houtfornuis. Zal de rook daar de verantwoording voor nemen?

Een scharrelkipje gestoofd in een gasoven kan niet op tegen een scharrelkipje dat in een ijzeren pan direct op het vuur gestoofd wordt, met boven de pan een neveldamp, een mengeling  van de rook van het hout en van de hitte. Met een zwartgeblakerde muur en plafond er achter en er boven.

Het zijn deze twee vrienden die met hun gezin dit geluksgevoel in mij geplant hebben. Het leeft voort  tot op de dag van vandaag.

Een ouderwets houtfornuis roept gevoelens van heimwee en geluk op.

Niet alleen het middag- en avondeten wordt er op bereid. Tijdens het ontbijt in de keuken van een heel oud klooster bak je zelf je eitje op het grote centrale fornuis, dat ook gemaakt is van bakstenen, rood cement en ijzeren platen.

Waar wij ook komen met onze reizen door de staat Minas Gerais, we zoeken altijd een restaurant op waar een houtfornuis de eetzaal siert. Een paar voorbeelden.

Ook in particuliere woningen kom je de hout gestookte fornuizen tegen.

Een heel simpele in het bijkeukentje van Zico’s oudste zoon, waar wij verleden week een nostalgisch bezoek brachten.

Dit was even een greep uit mijn archief.

Ik eindig met een versje van Toon Hermans dat ik met andere versjes van hem toegestuurd kreeg.

Alles is heimwee
wolken en water
alles is heimwee
naar vroeger – naar later
vroeger is over
later een ster
gisteren is oud
en morgen nog ver