Dick van der Veen geeft vierde reeks verhalen over WO II door

Dick 3Na ‘Oenenaren in de Tweede Wereldoorlog’, ‘Het drama Klementbrug’ en ‘Epenaren in de Tweede Wereldoorlog’ heeft de Stichting Het Doorgeefluik haar vierde boek uitgebracht. Ditmaal staan ‘Heerdenaren in de Tweede Wereldoorlog’ centraal. Schrijver is Epenaar Dick van der Veen (77), voorzitter van de stichting, die verder bestaat uit Roel van Nek en Henk Radstake. Zijn oeuvre is zeer veel omvattend, van ‘Het beste van Gait van der Renderklippen’ tot dit historische boekwerk.

De hal van zijn woning/kantoor van zijn persbureau aan De Heuve staat vol stapels dozen waarin het net afgeleverde boek van Stichting Het Doorgeefluik zit. Naast een van zijn twee bureaus staat een grote doos vol boeken die hij zelf heeft geschreven. Dick is de tel inmiddels kwijt geraakt: ,,Achttien, of negentien, denk ik. Kijk, dit was de eerste: ‘De beste van Gait van de Renderklippen’.’’

 Dick 4

Dick 1Het typeert de Eper journalist. Hij is van alle markten thuis. Als journalist schreef hij voor dag- en weekbladen en tijdschriften en was hij te horen op de lokale en provinciale radio en tv. Hij deed met evenveel plezier verslag van 28 Tour de Frances als van een voetbalderby in de kelderklasse. Hij zat ‘bovenop’ de gemeenteraden van Epe en Heerde, maar volgde ook het lokale verenigingsleven op de voet. Hij schreef ettelijke themakranten vol, waarvan er een over het Oener Koefeest de meest recente is. Momenteel is hij nog actief voor onder meer het weekblad Veluweland, waarin ook hij nog steeds als Gait van de Renderklippen een dialectrubriek schrijft. Hij schreef een aantal reisboeken, maar ook boeken met spreuken en gezegdes in dialect, over het Sint Anthoniegilde en veldrijder Hennie Stamsnijder en nog veel meer. En afgelopen jaren dus vier boeken over de Tweede Wereldoorlog, waarvan ‘Het drama Klementbrug’ al snel was uitverkocht en beide andere nog bij de boekhandels en via de website van de stichting verkrijgbaar zijn.

De drie bestuursleden van de stichting vlooiden allerlei archieven uit en voerden gesprekken met zowel direct-betrokkenen als hun nazaten. Dick maakte er een prettig leesbaar en historisch verantwoord boek van. Toch plaatst hij meteen een kanttekening bij die laatste kwalificatie: ,,Wat we gemerkt hebben, is dat als drie mensen hetzelfde meegemaakt hebben, je drie totaal verschillende verhalen hoort. Daarom zeggen we ook dat we op geen enkele manier proberen de waarheid te vertellen, het zijn verhalen. We proberen wel zo dicht mogelijk bij de waarheid te komen, maar dat is het dan ook.’’

Eerste slachtoffers

Eén vraag erover leidt zoals het een goed journalist betaamt tot een antwoord dat niets aan duidelijkheid te wensen overlaat.
,,Het gaat natuurlijk vooral over Heerdenaren in de Tweede Wereldoorlog, maar ook over datgene wat in Heerde gebeurd is maar waar niet-Heerdenaren bij betrokken waren. Tot de eerste slachtoffers in de Tweede Wereldoorlog in Heerde behoren bijvoorbeeld twee jongens uit Friesland die met hun bataljon aan de andere kant van de IJssel lagen en werden opgeroepen om naar de Grebbeberg te gaan, want daar werd gevochten. Ze gaan met een noodgang die kant op, maar vliegen in een S-bocht in Heerde uit de bocht. De twee jongens uit Friesland verongelukken daarbij. Ze zijn niet alleen op dezelfde dag overleden, maar ook op dezelfde dag geboren. Daar hebben we een vrij flink verhaal over gemaakt. Er blijkt namelijk ook dat twee begrafenisondernemingen in Heerde over elkaar heen vielen, omdat de één de begrafenis wel gratis wilde doen en de andere er geld voor wilde hebben. De stukken daarover hebben we allemaal opgevraagd. Het was natuurlijk weinig verheffend.

Rozenkweker Buisman was toen 5 jaar en woonde in die S-bocht. Toen die mensen verongelukten was hij met een buurmeisje aan het spelen en hij weet het nog precies. Hij zei: ‘M’n moeder kwam de kamer binnen en zei: ‘Je komt niet in de gang!’’ Toen werden die twee binnen gedragen. Dat is hem z’n hele leven bij gebleven. Voor hem was dat traumatisch.

Dick S bocht

Sergeant Leo den Teuling met zijn kleinzoon en Heerdenaar Thijssen op een foto die in het boek staat. Den Teuling zat naast de chauffeur die op 11 mei 1940 in Heerde uit de S-bocht vloog. Twee Friese jongens, Jan Hoekstra en Harm Portijk, op de dag af even oud, kwamen daarbij om het leven. Den Teuling keerde later terug in Heerde (foto) bij de plek van het ongeval. (Foto familie Den Teuling)

 

Wat er – natuurlijk, zou ik bijna willen zeggen – ook in staat is het verhaal over twee inwoners van Heerde die met de april-mei staking in 1943 zijn doodgeschoten in Arnhem. Bij die staking waren bedrijven uit Vaassen en Heerde betrokken. Een zekere Kroese die bij een bedrijf in Heerde werkte en een Eilander die in Vaassen werkte, deden mee aan die staking, Die hebben ze eruit gehaald, samen met de vader van Dick van Norel, de oud-wethouder uit Epe. Ze zijn samen met twee inwoners van Vaassen ter dood veroordeeld. Het waren er eerst negen, maar vier hebben nog een minder zware straf gekregen. Die andere vijf zijn op de ochtend van 3 mei 1943 op een wagen geladen, op weg naar de Waterberg in Arnhem, waar ze gefusilleerd werden. Wat betreft Eilander en Kroese is dat doorgegaan. Van die twee heb ik alles uitgezocht via familie die nog leeft. Bijzonder is overigens dat de familie Kroese al die jaren mede het graf van Eilander verzorgt, omdat die familie verder weg woont.

Een foto van het paspoort van Willem Van NorelDe vader van Dick van Norel is eraan ontkomen. Hij is in Wenum Wiesel uit de auto gesprongen. Hij heeft zich twee jaar lang verstopt bij zijn grootouders die ergens in het buitengebied woonden. Merkwaardig genoeg hebben de Duitsers daar niet gekeken. Ze hebben wel bij zijn vrouw de boel in de gaten gehouden, ze zijn zelfs twee maanden bij die vrouw in huis gebleven. Daarna stond ze ook nog een jaar lang onder politiebewaking, moest ze zich elke week melden bij de politie. Daar vertelt Dick van Norel uitgebreid over.

Merkwaardig

Er is nòg een merkwaardig verhaal over die auto, want er zat nog een zesde persoon in, Cornelis van de Beek uit Heerde. Hij had niet de doodstraf, er was over hem nog geen straf uitgesproken, maar hij werd wel in die auto gepropt. Heel raar, want die man zal gedacht hebben: ‘Ik ga er ook aan’. Wat er met hem is gebeurd, is onopgelost gebleven. Ik heb uitgebreid gesproken met zijn kleindochter Lies van de Beek, maar niemand weet precies hoe het gegaan is. Iedereen wil graag weten hoe het met die man is gegaan. Hij is mee naar Arnhem gegaan, maar waar is hij terecht gekomen? Twee dagen later is hij weliswaar naar Kamp Vucht gebracht waar hij een poosje gevangen heeft gezeten, maar hoe die beruchte rit is gegaan, is een volstrekt raadsel. Heeft hij gezien hoe die mannen zijn doodgeschoten? Hebben ze hem eerst ergens anders afgezet? Hebben ze hem eerst in een politiecel gezet en daarna die andere slachtoffers doodgeschoten? Dat is allemaal niet bekend. Die Van de Beek heeft toen hij terugkwam uit Vucht wel gevraagd: ‘Hoe is het toch met die Van Norel afgelopen? Hij zat voor mij in die auto en op een gegeven moment was hij weg.’ Hij heeft helemaal niet gezien dat hij eruit gesprongen is. Hij heeft helaas niet willen vertellen hoe het tijdens die rit is gegaan. Dat vind ik wel verrekte jammer.

Aan die Eilander, een man met twee jonge kinderen, zit nog een heel dramatisch verhaal. Een buurmeisje van mevrouw Eilander was er bij op de avond dat de politie aan de deur kwam vertellen dat haar man was doodgeschoten en heeft er over verteld. Tijdens het drama bij de Klementbrug op het einde van de oorlog, op 13 april 1945, heeft mevrouw Eilander weer een keer ellende beleefd. De kerels die in de schuur bij het kanaal zaten toen de confrontatie met de Duitsers plaatsvond, vlogen links en rechts weg, voor zover ze niet doodgeschoten werden. Ze kwamen ook in de buurt van mevrouw Eilander. De Duitsers hebben haar hele huis doorzocht en een geweer op haar rug gezet omdat er geen man in huis was. Dat kon niet, haar man moest zich verstopt hebben. Maar hij was er al twee jaar niet meer, was al twee jaar dood.

Kristalontvanger

Dick Henk DijkslagVerder hebben we Henk Dijkslag, die nu 90 is en bewust heel veel meegemaakt heeft van de oorlog, uitgebreid geportretteerd. Henk zat niet bij een verzetsbeweging, maar deed wel veel aan verzetswerk. Zo luisterde hij stiekem naar de radio, hij had als enige een kristalontvanger, die vrij uniek was, waardoor hij alles goed kon beluisteren. Wat hij hoorde zette hij op papier en dan ging hij de hele buurt af en bracht die ‘krantjes’ rond. Eén Duitser had dat op een gegeven moment wel in de gaten, hij noemde hem ‘Die schöne Hollander’. ‘Die schöne Holländer’, dat jonge kereltje, moest oppassen, want híj zag het wel door de vingers, maar vandaag of morgen zou een van zijn collega’s het ontdekken die er misschien anders tegenover stond. Ja, er waren best we goede Duitsers. Henk kon veel over die tijd vertellen.

Dan een mevrouw die aan de Oenerweg woonde. Op de ochtend van het drama Klementbrug was die vrouw jarig, ze vierde haar 15de verjaardag. Ze keek naar buiten en zag een van de jongens die slachtoffer was van het drama bij de Klementbrug aan de weg liggen. Dat was haar buurjongen. Ze zegt dan ook dat sinds die dag nooit meer een verjaardag van haar hetzelfde is als vóór die tijd. Die gebeurtenis komt op die dag altijd weer terug.

Verder hebben we een verhaal met Jan Koppen, de zoon van de man die toen huisarts was in Heerde. Hij woont nu in Alkmaar en is ook zo’n beetje 90. Hij heeft ons ook allerlei dingen verstrekt over zijn jeugd in Heerde, hoe zijn vader moest dealen met de Duitse bezetter en wat voor kunsten ze moesten uithalen om mensen toch te helpen.’’

Emoties

Hoewel verschillende gebeurtenissen aangrijpend en traumatisch waren, viel het met de emoties tijdens de gesprekken wel mee. Tijd heelt niet alle wonden, maar verzacht de pijn wel. ,,Bij de direct betrokkenen kwamen tijdens de gesprekken wel emoties los, maar bij de tweede, derde generatie minder. Ik ben er natuurlijk niet bij betrokken geweest, ik kan er van afstand naar kijken, maar als dat familie van je is, is dat anders.''

Emoties komen bij Dick pas echt los als we het even hebben over de familie Van Essen, die in de Tweede Wereldoorlog thuis aan de Wachtelenbergweg in Epe met gevaar voor eigen leven zo’n vijftig Joodse onderduikers, verzetsmensen en geallieerden onderdak verleende. Een groepje Epenaren, waarvan Dick ook deel uit maakt, spant zich in om op die plek een monument te realiseren, maar tot nu toe leverden de pogingen (nog) niet de gewenste medewerking op van de gemeente Epe, die er een groenstortplaats heeft ingericht, inmiddels door particulieren die ongetwijfeld de geschiedenis niet kennen verworden tot een grofvuilstortplaats. ,,En dat terwijl het monument en het inrichten van de plek de gemeente geen cent kost. Het is echt een schande’’, zegt hij met een mengeling van teleurstelling en opgekropte woede. ,,Wat die mensen hebben gedaan, is uniek voor deze regio, er is niemand die zo onbaatzuchtig zijn leven voor zo veel mensen in de waagschaal heeft gezet als deze familie.’’

Dick 6

Presentaties

Juist in roerige tijden als waarin we nu leven is zo’n monument belangrijk, net als de boeken van Stichting Het Doorgeefluik. Wie zijn geschiedenis niet kent, heeft geen toekomst. De stichting houdt daarom presentaties op scholen en organisaties die dat willen. Bij de viering van 70 jaar bevrijding richtte ze samen met de stichting Broken Wings uit Vaassen in museumboerderij Hagedoorns Plaatse een zeer indrukwekkende expositie in en over twee jaar zal wel weer zoiets gebeuren als we 75 jaar in vrijheid leven.

Of er nog meer boeken van de stichting komen, is zeer de vraag. Het aantal mensen dat de Tweede Wereldoorlog bewust heeft meegemaakt, slinkt met de dag. ,,Het is daarom vermoedelijk wel het laatste boek’’, verwacht de Eper veelschrijver. ,,Het enige voorbehoud dat ik daarbij maak, is dat er na het uitkomen van de boeken nog veel verhalen zijn losgekomen. ‘Je hebt er dit en dat niet in staan.’ Dat zijn er met elkaar nog wel een aantal. Als dat voldoende is om nog een keer een apart boek over het hele gebied heen te maken, zou dat nog kunnen.’’

Het zal vast niet het laatste boek van de hand van de Epenaar zijn, zoals hij ook tot zijn dood het nieuws zal blijven volgen en daarover zal blijven schrijven. Als zich een onderwerp aandient dat zich er voor leent en zijn interesse heeft, blijven zijn vingers jeuken, ook al hebben al zijn boeken hem in guldens en euro’s uitgedrukt niets opgeleverd. ,,Ik vond het gewoon leuk om te doen. Een onderwerp moet je pakken en dan maakt het niet uit hoeveel tijd er in zit, want het geeft je een kick. Het doet iets met je, je vindt het leuk. Welk onderwerp het ook is, als het je maar pakt, als het je maar boeit. Dan ga je er niet commercieel tegenaan kijken, dan moet je wat anders gaan doen.’’

‘Heerdenaren in de Tweede Wereldoorlog’ is vanaf vrijdag verkrijgbaar bij de boekhandels in de regio en via de website van de Stichting Het Doorgeefluik. Dick biedt het eerste exemplaar vandaag aan aan burgemeester Fred de Graaf van de gemeente Heerde. Het boek kost 24,50 euro.

Dick 2 Dick 5

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.
  • Geen reacties gevonden

Iets melden of vragen?
[email protected]

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.