Hoe kan het dat een plaats in Nigeria ook Epe heet? (2)

Na ontdekt te hebben dat ‘Epe’ in sommige delen van het oosten en midden van Afrika ‘dwerg’ betekent (klik hier voor dat verhaal), ga ik verder met m’n zoektocht naar het ‘andere Epe’, dat 5100 kilometer van ons eigen  Epe ligt. Omdat Nigeria vroeger een Britse - en ver daarvoor een Portugese - kolonie was, verleg ik m’n aandacht naar Engelstalige bronnen. Dat brengt me op het juiste spoor.epeepe

epe nigeria 5Uit allerlei publicaties blijkt dat het Nigeriaanse Epe uit de 13e eeuw stamt. Het is dus ongeveer even oud als ons eigen Epe. Volgens de overlevering waren twee beroemde jagers uit de binnenlanden in die tijd op een jachtexpeditie naar het zuiden. Eén van hen, Huraka, had van een waarzegger te horen gekregen dat hij zich moest vestigen tussen de zesde en zevende rivier die hij tegenkwam. Nadat hij de zesde rivier had overgestoken, vestigde hij zich vooralsnog in een dorp dat Etita heette. Van daaruit ging hij op jacht. Hij zette vallen uit in een strook bos naast een lagune, maar telkens als hij terug kwam om zijn vangst te halen, waren de vallen leeg. Inwoners van een nabijgelegen gehucht waar vissers woonden, gaven de schuld aan zwarte mieren. Het bos zou er vol mee zitten. Ze zouden alles wat in de vallen zat, opeten. Toen de jager besloot daar vlakbij te gaan wonen en een dorp te stichten, noemde hij dat ‘Oko-Eepe’: Bos van de zwarte mieren. Volgens historici zou het dorp z’n naam te danken hebben aan de vrouw van Haruka, Peeta, die elke keer als hij op jacht ging, vroeg of hij naar Oko-Eepe ging. In de 15de eeuw was ‘Oko’ uit de naam verdwenen en werd de plaats simpel Eepe genoemd, later verbasterd tot Epe.

Je zou dus zeggen dat Epe in Nigeria is genoemd naar zwarte mieren. Als je er tenminste vanuit gaat dat ‘Oko’ ‘bos’ betekent en ‘Epe’ zwarte mieren. Maar is dat wel zo? Toch nog even verder zoeken.

Het Nigeriaanse Epe ligt in een gebied waar Yoruba de oorspronkelijke bewoners waren. Huraka was ook een Yoruba. En de Yoruba hebben een eigen taal: Yoruba. Wat betekent ‘Epe’ in het Yoruba? Dat is snel gevonden in een cursus Yoruba: de gebiedende wijs van waarschuwen. ‘Waarschuw de politie!’ ‘Epe olopa!’ ‘Waarschuw de dokter!’ ’Epe dokita!’. En, heel verrassend: ‘Waarschuw de ambulance!’ ‘Epe oko tongbeyan lo si ile iwosan!’.

Daar duikt ineens dat vermaledijde ‘Oko’ op. Maar ‘oko’ wordt voor veel woorden gebruikt, dus dat zegt niks.

Daarom nog één simpel testje: de vertaalmachine van Google, die ook Yoruba kent. Ik voer ‘Epe’ als Yoruba in en krijg ‘Aanroeping’ als Nederlands terug. ‘Eepe’ dan, de oorspronkelijke naam van Oko Eepe. Dat betekent ‘Blootleggen’. ‘Oko’ ook maar eens proberen. ‘Echtgenoot’. Vooruit, ‘Oko Epe’ en ‘Oko Eepe’. Dat levert resp. ‘Autogeschiedenis’ en ‘Aanroepen veld’ op. En als ik een verbindingsstreepje tussen Oko en Epe zet, dus Oko-Epe? ‘Trein aanroepen’. Nog eentje dan: ‘Oko-Eepe’. ‘Gekweekte’.

Google translate brengt me dus geen stap verder. Ik houd het simpel en op de legende van de jager Huraka, die ‘Oko Eepe’ als naam koos omdat het een bos vol zwarte mieren was. En aangezien de Yoruba dezelfde volgorde wat woordkeus betreft als wij gebruiken, ga ik er zonder meer van uit dat in die tijd – taal vernieuwt zich immers ook – ‘oko’ bos’ betekende en ‘eepe’ ‘zwarte mieren’.

Nog even terug naar de aanleiding van mijn zoektocht. Ik vroeg me twee dingen af: heeft Epe in Nigeria iets te maken met ons Epe en zo nee, wat betekent ‘Epe’ daar? De eerste vraag kan niet verrassend dus met een volmondig ‘nee’ beantwoord worden, de tweede dat de naam een verbastering is van Eepe, zoals Epe van Apa is, en dat de naam hoogstwaarschijnlijk is terug te voeren naar de oorspronkelijke bewoners, zwarte mieren. Ik ben er in ieder geval een tijd door van de straat geweest en u als lezer toch ook even.

 

Hemelsbreed liggen Epe en Epe 5100 kilometer van elkaar verwijderd.

epeepe

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

Iets melden of vragen?
[email protected]

Agenda Epe

Evenementenagenda Eper Ondernemersvereniging

Za 14 juli - 11 aug - Jazz Comes to Town
Vr 13 juli t/m 24 augustus - Braderie, kinderkleedjesmarkt en rommelmarkt
Do 2 augustus - Standwerkersconcours op her horecaplein
Do 30 augustus - Koopjesmarkt
Vr 31 augustus - Muzikale koopavond - Live muziek door het hele centrum
Za 15 september - Kapellenfestival - met o.a. de Eper Bloaskapel en diverse andere orkesten
Za 6 oktober - Smakelijk Epe - Proeverij van hapjes en drankjes nabij het Gruttersplein
Vr 26 oktober - Halloween voor jong en oud
Za 24 november - Intocht Sinterklaas
Za 1 december - Sintkoopdag
14 december - 6 januari - Epe on Ice - ijsbaan in het Dr. Loeffpark
Woe 19, do 20, vr. 21 en za 22 december - Kerstkoopavond met chocolademelk en Glühwein & Play In in de Grote Kerk

Warm aanbevolen!

boek 1Nieuw boek van Bert op komst!
Epe op z'n mooist in beeld.

Klik hier voor informatie.boek 2

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.