epernetbordje

Epe mien däärpien 3

EMD 3 cover Aangepast

Als er een prijs zou worden uitgereikt voor het boek dat bij de lezers het meeste enthousiasme losmaakt, gaat die zonder twijfel naar 'Epe mien däärpien 3'. Hier een persbericht en hier een interview met auteur Gert van den Esschert. Verkrijgbaar bij Boekhandel Bosch, de Read Shop en Uitgeverij Gelderland.

Zoeken

Mijn vrouw rookt ketting als geen ander. Daarom noem ik haar mijn 'teerbeminde'.


 

Hoe kan het dat een plaats in Nigeria ook Epe heet?

epe in nigeriaHet intrigeerde me heel lang dat in Nigeria ook een Epe ligt. Hoe komt een dorp in het westen van Afrika aan een naam die gelijk is aan die van een Veluws dorp? Heeft dat op één of andere manier iets te maken met ons eigen Epe? Is het puur toeval? Wat betekent de naam ‘Epe’ daar? Ik besloot eens op zoek te gaan. En wie zoekt, zal vinden.

 

epe nigeria 5Een paar jaar geleden heb ik er al eens wat mailtjes over gestuurd naar Nigeria, met de vraag of daar bekend is hoe de plaats bij Lagos aan z’n naam is gekomen en wat de naam ‘Epe’ daar betekent. Naar de lokale krant, die een van de eerste volgers van onze twitterpagina was. Maar helaas, tevergeefs, geen reactie.

De naam van ons dorp is een vervoeging van het vroeg-Germaanse woord ‘Apa’, wat ‘water’ of ‘waterloop’ betekende. Epe lag héél lang geleden in een drassig gebied, vermoedelijk doordat de IJssel nog vrij spel had en van de andere kant het water uit bronnen naar deze lager gelegen streek op de Veluwe stroomde, zoals de sprengen nog steeds doen. Epe bij Gronau heeft z’n naam daar ook aan te danken, ook dat dorp heette vroeger Apa omdat het in een waterrijk gebied lag.

Epe in Nigeria ligt aan de rivier Ottin, tussen twee meren en op een steenworp afstand van de oceaan. Vroeger werd de rivier ‘Oterin’ genoemd, wat ‘koud water’ betekent. In het midden van de negentiende eeuw was het een belangrijke havenstad voor de handel in slaven. Veel water dus, net als Epe voeger. Maar het leek me altijd zeer onwaarschijnlijk dat voor de naamgeving dezelfde verklaring kan worden gegeven als voor ons Epe. Maar wat dan wel?

Een tijd geleden zocht ik in krantenarchieven naar informatie bij wat foto’s en kwam ik toevallig terecht bij een artikel waarin een vertaling wordt gegeven voor het Afrikaanse woord ‘Epe’. Het is een verslag in de Arnhemsche Courant van 22 maart 1893 over een lezing van de bekende Afrika-reiziger Franz Ludwig Stuhlmann over dwergstammen in Midden-Afrika. Hij had twee ongeveer 25 jaar oude vrouwelijke ’exemplaren van dit kleine menschenras’ van nog geen 1,40 hoog meegenomen die hij had gered van de stam der Manyema’s, die op het punt stonden ze op te eten. Ze waren in Europa een bezienswaardigheid, want tot dat moment waren ‘nog slechts een paar dwergen in Europa gebracht, in Italië, maar men denkt, dat zij niet tot het zuivere ras behoorden, daar zij later merkelijk gegroeid zijn’, aldus de verslaggever, die het hoogst opmerkelijk vond dat de dwergen ’hartstochtelijke rookers’ zijn en geen versieringen droegen.

Omdat het zo typerend is voor de tijd waarin de mensen toen leefden – we maken nu deel uit van een multiculturele samenleving, de wereld is door internet, tv en radio een dorp geworden waarin iedereen alles van en over elkaar weet, maar toen wisten de Epenaren bij wijze van spreken nauwelijks wat er in Vaassen gebeurde - enkele fragmenten uit het verslag:

Het eenige wat zij doen is hunne lippen doorboren en er een grashalm doorsteken. Hunne kleeren zijn allerprimitiefst: alleen de vrouwen binden zich eenige bladeren om het lichaam, welke zij elken morgen versch uit het bosch halen. Zij hebben weinig zorg voor hun lichaam en zijn dan ook gewoonlijk zeer vuil. Hunne kleur verschilt van licht- tot donkerbruin, maar wanneer men hen in hunne bosschen ontmoet, kan men hen moeilijk herkennen onder de laag vuil die ze bedekt.’
‘Voor de jacht, waarvan zij grootendeels leven, en den oorlog gebruiken zij pijlen. Vele mannen van Stuhlmann’s karavaan zijn door de vergiftige pijlen der dwergen gedood. Naar hunne wapenen te oordelen, verkeeren de dwergen nog in het houten tijdperk. Wanneer men eene lans bij hen vindt, komt zij altijd van een anderen volkstam. De oorlog met dat kleine volkje is zeer gevaarlijk. Zij kunnen zich al te gemakkelijk in boomen en struiken verbergen en men ontvangt van die onzichtbare vijanden onverwachts giftige pijlen. Een hunner oorlogslisten is zich te laten neervallen als waren zij dood. Men nadert, en eensklaps springen zij op en schieten ze hunne pijlen in ’t lichaam.

En dan komen we bij een vertaling van het woord ‘Epe’: ‘Over hunne taal is weinig bekend. Zij spreken een geheel verschillend idioom van de andere negerstammen, welke van hun gebabbel niets verstaan. ,,Zij snateren gelijk de vogelen’’, zeggen de negers. Zij schijnen ook geene getallen te kennen, tenzij 1, 2 en veel. Hunne taal bestaat nagenoeg geheel uit eenlettergrepige woorden. Zelf noemen zij zich Eve of Baeve. De andere stammen geven hen de namen Epe of Efe, Wambutti, Babassi, Boeschwa, Banswa, Acca enz., alle woorden, die het verkleinwoord van ‘mensch’ schijnen te zijn in de verschillende talen.

Aha, ‘Epe’ betekent in delen van Afrika dus ‘klein mens’, ‘dwerg’, ‘lilliputter’. Eindelijk heb ik een betekenis voor het woord ‘Epe’.

Maar dat wil niet zeggen dat het Nigeriaanse Epe ook ‘dwerg’ betekent. Er worden in die regio zo veel verschillende talen gesproken en de Duitser Franz Ludwig Stuhlmann had zich vooral op het oosten van het midden van Afrika gericht omdat dat in handen was van de Duitse kolonisten. En Epe ligt in het westen, waar vooral de Britten zich op richtten. Bovendien: er zullen toch niet alleen maar of voornamelijk dwergen hebben gewoond? Of was het toch de thuisbasis van zo’n dwergenstam? Dus toch maar weer verder speuren.

 

- Wordt vervolgd -

 epe nigeria 1

epe nigeria 2

epe nigeria 3

epe nigeria 4

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

Iets melden of vragen?
[email protected]

Agenda Epe

Evenementenagenda Eper Ondernemersvereniging

Za 6 oktober - Smakelijk Epe - Proeverij van hapjes en drankjes nabij het Gruttersplein
Za 24 november - Intocht Sinterklaas
Za 1 december - Sintkoopdag
14 december - 6 januari - Epe on Ice - ijsbaan in het Dr. Loeffpark
Woe 19, do 20, vr. 21 en za 22 december - Kerstkoopavond met chocolademelk en Glühwein & Play In in de Grote Kerk

Warm aanbevolen!

boek 1Nieuw boek van Bert op komst!
Epe op z'n mooist in beeld.

Klik hier voor informatie.boek 2

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.