Epe van toen: De burgervader die Epe omhoog stuwde

sweertspark 3We hebben verschillende burgemeesters gehad die behoorlijk populair waren, maar vermoedelijk is er niet één zo geliefd geweest als J.L.J.B.Baron Sweerts de Landas, die niet minder dan 37 jaar (van 1 mei 1889 tot 15 augustus 1926) onze burgervader is geweest. Hij was de man die Epe in de vaart der volkeren omhoog heeft gestoten en een enorme bijdrage heeft geleverd aan de ontwikkeling van ons dorp. In het Sweerts de Landaspark, waarvan in deze aflevering een paar oude foto’s te zien zijn, leeft zijn naam terecht tot in de eeuwigheid voort.

Epe vierde massaal feest als hij wat te vieren had en treurde intens met hem mee als hij leed. De liefde tussen de bevolking en de burgemeester was wederzijds. Sweerts de Landas was gek op Epe, hij vocht voor zijn dorp en dorpelingen en is hier ook begraven, hoewel hij in Overveen is overleden. In die tijd werd natuurlijk anders aangekeken tegen hoogwaardigheidsbekleders dan nu, maar ik durf te beweren dat hij ook anno 2016 zeer geliefd zou zijn geweest.

Sweerts de Landas werd nota bene al op 31-jarige leeftijd burgemeester van Epe. Hij woonde in Gorinchem en arriveerde hier op 15 mei 1889 samen met zijn echtgenote per ‘locaalspoor’. Epe was nog geen twee jaar per spoor bereikbaar. Vier jaar later overleed zijn echtgenote, maar vijf jaar later hertrouwde hij. Epe was blij dat de burgervader weer een vrouw had van wie hij hield, want toen hij terug kwam van zijn huwelijksreis, hingen de vlaggen uit. Het paar werd in een open landauer bij het Loo opgehaald en naar Vaassen gereden, waar de voltallige gemeenteraad het glas hief op het bruidspaar. Een ereboog bij de entree van het dorp gaf ‘getuigenis van de sympathie van de bevolking’, aldus de Arnhemsche Courant van 6 september 1894, ‘Aan de noordzijde der gemeente, waar ‘villa Wilhelmina’, de woning van den burgemeester staat, was aan den ingang van het terrein eveneens een eereboog opgericht, waarboven een duidelijk ‘welkom’ benevens de aanbieding van bouquetten door een paar jonge dames uiting gaf van de genegenheid der inwoners. De Harmonie van Epe, aldaar opgesteld, zong eenige liederen, terwijl inmiddels tal van families hunne opwachting maakten op ‘villa Wilhelmina’, die een bloemtempel geleek. Hartelijk hopen wij, dat die schoone bloemen een zinnebeeld mogen wezen van het levens- en huwelijksgeluk van hem en zijne gade.’

De burgemeester had toen al zijn eerste grote overwinning geboekt. De enige manier van snel communiceren met de verre buitenwereld was de telegraaf, maar er moest jaarlijks geld bij om die voorziening in stand te houden. In september 1891 stond dat ter discussie, maar met overgrote meerderheid van stemmen besloot de gemeenteraad het communicatiemiddel te behouden. Dat was vooral de verdienste van de burgemeester, berichtte de Arnhemsche Courant. ‘De ingezetenen dezer plaats zijn zeer verheugd over dit besluit, dat zeker voor een groot deel te danken is aan de kalme en waardige wijze, waarop dit punt der agenda werd voorgesteld en verdedigd door onzen burgemeester baron Sweerts de Landas, als zijnde in het werkelijk belang der gemeente, en door voorlegging van een adres tot ondersteuning in dien geest van een groot aantal der notabelste ingezetenen.’

In januari 1901 werd onder voorzitterschap van de burgemeester de Eper Bouwmaatschappij opgericht die van groot belang voor de verdere ontwikkeling van Epe is geweest. ,,Deze stelt zich ten doel het aanbouwen van villa’s en kleinere huizen, om die te verhuren of verkoopen’, aldus de Provinciale Overijsselsche en Zwolsche Courant van 29 januari 1901. ‘Als men eens nagaat hoevele aanvragen er in den laatsten tijd inkwamen naar huizen van allerlei slag voor vestiging van families van buitenaf in Epe, dan kan niet anders gezegd worden, dan dat deze bouwmaatschappij in een werkelijke behoefte zal voorzien. Het is dan ook geenszins gewaagd om alhier te bouwen, want voor menschen die van het zoo gezonde en rustige buitenleven houden, biedt Epe voorwaar een verkieslijke woonplaats aan. (…) Men kan ter dezer plaatse zoo geheel vrij en goedkoop leven, waarom menschen, die van een betrekkelijk klein inkomen moeten bestaan, hier soms aangenamer kunnen verblijven dan in plaatsen, waar door verplichte lidmaatschappen, contributies, bijdragen als anderszins, niet zeden tot vrij groote sommen, dezulken drukkend worden belast.’

Het eerste huis dat de maatschappij liet bouwen was Arend State op de hoek Hoofdstraat-Prinses Julianalaan, waar later dokter Meijs heeft gewoond en de redactie van het Noord Veluws Dagblad heeft gezeten.

villa arend state

Villa Arend State.

 

Vier jaar later stond Sweerts de Landas aan de basis van een nieuwe organisatie die van nog veel grotere invloed op Epe is geweest: de vereniging Epe’s Bloei, de voorloper van de VVV, waarvan hij ook jaren voorzitter is geweest. Die vereniging hield zich niet alleen bezig met de bevordering van het vreemdelingenverkeer, maar ook met het realiseren van talrijke voorzieningen in en rond het dorp die de inwoners ten goede kwamen. Sweerts de Landas, die in dat jaar ook verhuisde naar villa Feltz die hij villa Vijvervreugd noemde, schreef ook maar meteen zelf de eerste ‘Gids voor Epe op de Veluwe’, die drukkerij Hooiberg in april dat jaar uitbracht.

Zo was Sweerts de Landas voortdurend bezig om Epe nieuwe impulsen te geven en het dorp tot bloei te brengen. Toen hij 25 jaar burgervader was, vierde Epe dan ook groot feest. De regionale kranten schetsten een beeld van zijn vele verdiensten: ‘Epe heeft aan hem een goeden burgemeester. Veel is er in de 25 jaar, dat hij aan het hoofd onzer bloeiende gemeente staat, veranderd en verbeterd. Wie Epe vóór 25 jaar kende en het thans ziet, wil gaarne erkennen dat onze plaats veel is vooruitgegaan. En dat is voor een groot deel te danken aan den burgemeester. De M.U.L.O.-school is onder zijn leiding geworden wat zij thans is. Vele wegen zijn onder zijn bestuur verbeterd. Van de ,,Eper Bouwvereeniging’’, waardoor in ons dorp vele villa’s en ruime woningen werden gebouwd en van ,,Epe’s Bloei’’, een vereeniging welke jaarlijks veel vreemdelingen naar hier lokt, was de jubilaris steeds een actief voorzitter. Geen wonder, dat de ingezetenen meenden op dezen dag uiting te moeten geven, dat alles wat hij voor Epe deed en nog doet, door hen op hooge prijs wordt gesteld.’’

In de gemeenteraadsvergadering waarin aandacht aan zijn zilveren jubileum werd besteed, werd zijn ‘aangename en onpartijdige leiding’ geprezen. ‘Hij dacht met dankbaarheid terug aan de koninklijke benoeming tot burgemeester van dit schoone dorp en met weemoed aan de ontvallenen. Hij zal steeds het goede blijven zoeken en zijn laatste gedachte zal steeds voor zijn geliefd Epe zijn.’

Later op de dag onderstreepte hij zijn liefde voor het dorp en zijn inwoners nog eens extra: ‘Hij zeide blij te zijn, dat hij aan het hoofd van een landelijke gemeente mocht staan, daar in zoo’n gemeente het ,,hebt elkander lief’’ meer in toepassing wordt gebracht dan in de groote centra der bevolking. (…) Lang hoopte hij nog aan het hoofd van dit dorp te staan’, waarna hij iedereen verzocht ,,vooral dorpeling’’ te blijven.

Meestal wordt iemand pas vernoemd als hij er niet meer is, maar Sweerts de Landas viel die eer al in 1918 te beurt; er werd een nieuw woongebied ontwikkeld door de nieuw opgerichte NV tot Exploitatie van Bouwterreinen te Epe, waarvan de aandeelhouders besloten een natuurterrein het ‘Burgemeester Weerts de Landaspark’ te noemen. De burgemeester werd een van de commissarissen van de NV, die o.a. de voormalige roomskatholieke pastorie kocht, waarin toen een groep Belgische geïnterneerden gehuisvest was. De NV legde onder meer de Quickbornlaan, Wildforstlaan, Heuvellaan, Polweg en K.C.van Neslaantje aan. Op de plek waar in vroeger jaren kasteel de Quickborn heeft gestaan, werd het Sweerts de Landaspark aangelegd.

sweertspark

Het Sweerts de Landaspark.

sweertspark 2

Even een indicatie van de tijd waarin dat plaatsvond: pas in 1923, het jaar waarin de burgemeester tot ridder in de Orde van Oranje Nassau werd benoemd, besloot de gemeenteraad er een lantaarnpaal te plaatsen en werd negatief beslist over eenzelfde lichtbron op de Vlijtweg; te duur.
In 1925 nam de gemeente het onderhoud van de plantsoenen en wegen over van de NV, die 3000 gulden betaalde om de gemeente een weg tussen de Bloemstraat en Lohuizerweg te laten aanleggen, wat de Quickbornlaan werd. Het was een moeilijk jaar voor de burgemeester, want zijn tweede vrouw overleed. Vermoedelijk kwam hij die klap niet meer te boven, want een jaar later trad hij af. Twee jaar later hertrouwde hij.

Quickbornlaan

De Quickbornlaan. Genoemd naar kasteel de Quickborn, dat in het begin van de 15de eeuw niet meer dan een versterkte boerderij en een leen van de hertog van Gelre was. Het adelijke goed werd steeds uitgebreid en verbouwd en in 1492 door Van Voorst en Keppel verkocht aan de familie Van Dompselaer. In 1674 werd het kasteel door de Fransen verwoest, maar in 1674 werd het weer opgebouwd door een nazaat van de eerste Van Dompselaers die het bewoondem, een Amsterdamse koopman Van Dompselaer. Omstreeks 1740 kreeg de Deventer burgemeester Persoon het in bezit en in 1810 was het zo vervallen, dat het werd gesloopt.

 

Sweerts de Landas heeft het naar hem genoemde park nog wel zien groeien. De Nieuwe Apeldoornsche Courant meldde in mei 1934 dat ‘als één gedeelte van ons dorp zich de laatste drie jaren heeft uitgebreid, dan is het zeker wel het destijds aangelegde Burgemeester Sweerts de Landaspark. De Quickbornlaan is aan de westzijde thans op één perceel na geheel bebouwd waar naar we vernemen door den heer Hooghiemstra een groote villa zal worden gebouwd. Daar het houtgewas in het park ook de laatste jaren mooi is gegroeid, mogen wij het park thans wel tot de mooiste gebieden van ons dorp rekenen.’

In april 1937 overleed de oud-burgemeester in Overveen. Epe was hem niet vergeten, want de begrafenis vond onder enorme belangstelling plaats op de algemene begraafplaats aan de Tongerenseweg. De lijkwagen hield een minuut stil voor het gemeentehuis en op de begraafplaats getuigde een van de sprekers namens de familie ‘van de groote liefde van wijlen baron Sweerts voor Epe’, waarna namens de gemeenteraad J.H.C.H.Rauwenhoff zei dat Sweerts de Landas ‘de gelukkigsten tijd van zijn leven hier heeft doorgemaakt’. ‘Het naar hem genoemde park getuigt van zijn arbeid in deze gemeente. Tevens houdt het de herinnering aan den man, die zoo zeer met Epe meeleefde, levendig.’

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

Terzijde

samen

Houd vol, we moeten met z'n allen door deze crisis. Houd rekening met elkaar en wees extra lief voor iedereen die dat nodig heeft.

 

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.