Namen, namen en nog eens namen…

namen 5Dit weekend ben ik met onze zoon naar Ieper geweest. We zijn beiden zeer geïnteresseerd in de geschiedenis van de Grote Oorlog van 1914 tot 1918, zoals die door de Geallieerden wordt genoemd. Overal in dit Vlaamse landschap tref je monumenten, begraafplaatsen, musea en restanten van loopgraven aan. Op de grootste Britse begraafplaats Tyne Cot bij Passchendaele liggen bijna 11.957 Britse soldaten begraven, ook enkele Duitse en op de muren van de begraafplaats staan de namen van 34.957 vermisten. Namen, en nog eens namen, overal zie je ongelooflijke lange lijsten van namen van soldaten, die nooit zijn gevonden en wier schamele resten eeuwig zullen rusten in de kleigrond van Vlaanderen. Bij graafwerkzaamheden of bij het ploegen van de akkers komen ze soms aan het daglicht en krijgen ze alsnog een waardige begrafenis op een van de vele erevelden. Nog steeds vallen er slachtoffers: een ploegende boer kan met zijn zware ploeg nog heel goed een van de vele blindgangers tot ontploffing brengen. Bij veel akkers ligt een stapeltje oorlogstuig, dat dan door de een speciale dienst wordt opgehaald.

 

‘In Flanders fields’ is een gedicht van de Canadese arts luitenant-kolonel John McCrae.


In Flanders fields

In Flanders fields the poppies blow
Between the crosses, row on row,
That mark our place; and in the sky
The larks, still bravely singing, fly
Scarce heard amid the guns below.

We are the Dead. Short days ago
We lived, felt dawn, saw sunset glow,
Loved and were loved, and now we lie
In Flanders fields.

Take up our quarrel with the foe:
To you from failing hands we throw
The torch; be yours to hold it high.
If ye break faith with us who die
We shall not sleep, though poppies grow
In Flanders fields.

Poppies, klaprozen, moeten in groten getale op de slagvelden hebben gebloeid. Het zijn zg. pioniersplanten, ze groeien als eerste op omgewoelde en vervuilde plekken en die waren in Vlaanderen, waar McCrae werkte in diverse militaire hospitalen, overvloedig aanwezig. De bloem is het symbool geworden voor de slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog. In het Verenigd Koninkrijk en de Gemenebestlanden wordt de dag van de wapenstilstand op 11 november herdacht. Wat voor ons de dodenherdenking op 4 mei is, is Poppy Day voor hen. De oorlog eindigde op 11-11-1918 om 11 uur.... In de laatste uren van de oorlog vonden er nog hevige gevechten plaats die aan meer dan 2000 soldaten het leven kostten.

Mijn gedicht gaat over klaprozen bij Ieper, Passchendaele, waar de grote Britse begraafplaats Tyne Cot ligt. Elke avond wordt er in Ieper bij de Menenpoort twee minuten stilte gehouden, er worden namen gelezen, kransen gelegd en de Last Post geblazen. In de poort staan de namen van 54896 vermisten. Op een van de foto’s is de tekst Kwown to be buried in this cemetery te lezen. Het oorspronkelijke graf is hier verdwenen door oorlogshandelingen, maar de lichamen moeten nog ergens op deze plek liggen. Alleen al in de veldslagen rond Ieper werden er door de Engelsen 4.283.550 granaten afgeschoten, dat verklaart het grote aantal vermisten, de mannen werden verpulverd. En dan te bedenken dat de hele frontlijn zo’n 1000 kilometer lang was. Een frontlijn waarin in 4 jaar tijd ruim 35 miljoen mensen de dood vonden in een oorlog die 20 jaar later een door velen voorspeld vervolg zou krijgen: de Tweede Wereldoorlog.

De klaproos is een bloem vol symboliek: de rode kleur van het bloed, het zwarte kruisvormige hart van rouw en troost. Familie van de klaproos, de papaver, levert morfine en opium, verdovende middelen die in de veldhospitalen veelvuldig werden gebruikt, en niet alleen daar: op de slagvelden was naast alcohol morfine een trouwe kameraad tot in de dood.... De laatste regel van MacRae’s gedicht zinspeelt hierop.
Conny Braam schreef hier een onthullend boek over: ‘De handelsreiziger van de Nederlandsche Cocaïne Fabriek’. Tegenwoordig komen er meer boeken uit over een oorlog waarin Nederland neutraal bleef. Zelf vind ik ‘Oorlog en terpentijn’ van Stefan Hartmans, ‘Post voor mevrouw Bromley’ van Stefan Brijs en ‘Driedaagse reis’ van Joseph Boyden heel indrukwekkend. Het laatste boek beschrijft de uitwerking van morfine op het moreel van de soldaten. Ik zou nog bijna Im Westen nichts Neues van Erich Maria Remarque vergeten, een ontroerend klassiek anti-oorlogsboek.


passchendaele

deinende korenvelden zijn
doorvlekt met rode bloemen
de verte trilt in zomerse rust

onder de blijde zomerhemel
van vredig vlaanderen
ligt een beweend europa

de doden zijn stenen
in eeuwige keurige rijen
letters op monumenten

de tere klaprozen
trekken hun kleur uit deze bodem
signaal voor de dwazen van nu

namen 1

namen 2

namen 3

namen 4

namen 5

namen 6

namen 7

namen 8

namen 9

namen 10

namen 11

namen 12

passchendaele 2 

 

Laat je reactie achter

Reageer als gast

0
algemene voorwaarden.

Iets melden of vragen?
[email protected]

Copyright www.epernet.nl

Niets mag zonder toestemming van de redactie worden overgenomen.